Veilige fietsoversteken ‘in de voorrang’

7 september 2020

Tijdens het Fietscongres presenteerden Mark van Gurp (CROW-fietsberaad) en Rico Andriesse (Goudappel Coffeng) hun bevindingen naar fietsoversteken in de voorrang, zoals duidelijk werd uit onderzoek voor Fietsberaad. “Hier zijn voorwaarden uitgekomen waaronder het veilig is fietsers in de voorrang over te laten steken,” geeft Rico Andriesse aan. “Dit levert ook aanbevelingen op voor de vormgeving.”

Het gaat om fietsoversteken over gebiedsontsluitingswegen binnen de bebouwde kom. Om de directheid van het fietsnetwerk te handhaven en de stopkans en de wachttijd te beperken, is het op hoofdfietsroutes (en zeker op snelle fietsroutes) wenselijk om gelijkvloerse kruispunten - waar fietsers voorrang moeten geven (‘uit de voorrang’) - zo veel mogelijk te voorkomen. Daarom zoeken wegbeheerders naar mogelijkheden om fietsers ‘in de voorrang’ te laten oversteken over een gebiedsontsluitingsweg. In de praktijk blijkt echter dat op kruispunten waar fietsers in de voorrang oversteken, regelmatig gevaarlijke situaties ontstaan. In ‘Ontwerpwijzer fietsverkeer’ wordt dit soort oversteken daarom ontraden. Toch worden fietsoversteken in de voorrang in Nederland regelmatig toegepast. Reden voor fietsberaad om de werking te onderzoeken.

 

Solitaire fietsoversteken
Het onderzoek werd uitgevoerd door Goudappel Coffeng met behulp van data-analyse en conflictobservaties met camera’s. Het onderzoek richt zich op solitaire fietsoversteken (en een enkele overstekende fietsstraat). Het gaat dus niet om fietsoversteken bij een rotonde of een ander grootschalig kruispunt.

Rico Andriesse: “Uit ons onderzoek volgt een aantal voorwaarden waaronder fietsers veilig in de voorrang kunnen worden gebracht. Wanneer niet aan deze voorwaarden kan worden voldaan, is het niet veilig om fietsers in de voorrang te laten oversteken. De interactie bij een dergelijke oversteek is een complexe taak voor de automobilist, gecombineerd met een hoge mate van kwetsbaarheid bij de overstekende fietsers. Dit is alleen verantwoord als aan de voorwaarden voor een veilige oversteek wordt voldaan. Anders geldt het devies: niet doen.” 

De eerste voorwaarde betreft de functie. Eisen die aan de functie van de oversteek worden gesteld:

- fietsoversteken in de voorrang alleen bij echte hoofdfietsroutes;
- fietsoversteken in de voorrang alleen bij het laagste type GOW, dus 2x1 rijstroken op de GOW, maximum 50 km/h als initiële snelheid en minder dan circa 10.000 mvt/etmaal op de GOW.
- Een onderbreking van de GOW moet mogelijk zijn via een fysieke afwaardering naar 30 km/h.

De tweede eis gaat over het gebruik van de oversteek. De volgende voorwaarden gelden voor het gebruik:

- meer dan 2.000 fietsers per etmaal;
- een redelijke fietsstroom over de gehele dag;
- minder dan 2 auto’s voor elke fietser, liefst 1 op 1.

“Nu hoeft het niet zo te zijn dat alle voorwaarden nu al aanwezig zijn, soms kan de wegbeheerder aanpassingen doen aan de weg of het netwerk om binnen de voorwaarden te komen. Bijvoorbeeld door de weg af te waarderen of de instroom te beperken”, zegt Rico Andriesse

De derde eis gaat over de vormgeving. De volgende voorwaarden gelden voor de vormgeving van de fietsoversteek:

  1. lage snelheid van 35 à 40 km/h door omgeving of extra remming vóór de oversteek.
  2. lage snelheid van circa 20 km/h op de oversteek autoverkeer. Een plateau ter hoogte van de oversteek is daarbij de meest toegepaste methode. De combinatie van een 30 km/h-plateau met een omgeving die het conflict duidelijk maakt (vormgeving oversteek, zicht) zorgt voor een voldoende lage snelheid, mits de naderingssnelheid niet te hoog was.
  3. een aangepaste snelheid en verhoogd aandachtniveau van de overstekende fietser.
  4. zicht vanuit de auto op de oversteek: tijdig zichtbaar en herkenbaar
  5. zicht vanuit de auto op naderende fietsers.
  6. een min of meer haakse oversteek over de GOW
  7. voldoende afstand tot parallelle fietsroute, minimaal 5 meter afstand.
  8. geen afleiding door complexe verkeerssituatie in de omgeving.
  9. toepassen van een middeneiland bij een grootschalige GOW.

“Als niet aan de voorwaarden voor fietsers in de voorrang over gebiedsontsluitingswegen kan worden voldaan, is het zaak de alternatieve oplossing zo goed mogelijk vorm te geven,” concludeert Rico Andriesse. “Dit kan een ongelijkvloerse oversteek zijn of toch een kruispunt met fietsers uit de voorrang."
De bevindingen van het onderzoek zijn vastgelegd in een notitie van Fietsberaad.