Voorbereid op weg naar de vrachtwagenheffing

28 juni 2019

Het kabinet Rutte III heeft zich ten doel gesteld in 2023 een heffing voor het vrachtverkeer op de Neder­landse wegen in te voeren. Deze week is een wetsvoorstel gepresenteerd waarin onder andere de beoogde tarieven en dekking van de heffing bekend is gemaakt. Voor de regio Drechtsteden en de gemeente Amsterdam heeft Goudappel Coffeng de gevolgen van de heffing al in beeld gebracht.  

Adviseur Nico Dogterom: “Deze vrachtwagenheffing is een grootschalige maatregel die zeer waarschijnlijk impact gaat hebben op de volumes en stromen van het vrachtverkeer over de weg. Tegelijk is er relatief weinig bekend over de heffing. Wij verwachten dat er nader onderzoek nodig is om de regionale en lokale effecten inzichtelijk te maken, vooral rondom het effect op de leefbaarheid zoals emissies en verkeersveiligheid. Daarom hebben wij alvast de huidige stand van zaken en de belangrijkste informatie over de inrichting en verwachte effecten op een rij gezet.“

Variabele heffing
De vrachtwagenheffing wordt in 2023 ingevoerd. De heffing is variabel: de gereden afstand bepaalt de hoogte van de kosten. De twee belangrijkste redenen voor het invoeren van de heffing zijn dat er ook in omliggende landen een dergelijke heffing voor het vrachtverkeer wordt ingevoerd en dat de wijze van betalen meer moet aansluiten op het ‘de gebruiker betaalt’ principe. 

De opbrengsten van de vrachtwagenheffing komt de sector ten goede want de motorrijtuigenbelasting (MRB) wordt verlaagd en er komen middelen beschikbaar voor innovatie en verduurzaming in de transportsector. Nico Dogterom: “Hierbij kan gedacht worden aan middelen voor het verder terug­dringen van schadelijke emissies en geluidsoverlast, en het bevorderen van efficiëntie in ketenbeheer en distributie.” De precieze wijze waarop de opbrengsten van de heffing (die geldt voor binnen- én buitenlands vrachtverkeer) ten goede komen aan de sector is momenteel nog onderwerp van veel politieke discussie.

Belangrijkste wegen
De heffing (voor het buitenlands vrachtverkeer wordt het verplichte Eurovignet afgeschaft) is van toepassing op bijna alle autosnelwegen. Nico Dogterom: “In samenspraak met de regio’s is ook een aantal N-wegen vastgesteld waar de heffing gaat gelden. Voor deze wegen werd een aanzienlijke toename van het vrachtverkeer verwacht wanneer de heffing alleen op de autosnelwegen van toepassing zou zijn.”
In het voorgestelde wetsontwerp zijn 3 gewichtsklassen en 7 emissieklassen gedefinieerd, die samen de precieze hoogte van de heffing voor een vrachtauto bepalen.

11% per kilometer
Het laagste tarief per kilometer is € 0,08 en het hoogste tarief € 0,26. Hiermee ligt de hoogte van de heffing in lijn met de tarieven in Duitsland en België. Veel studies naar verwachte effecten in Nederland gaan uit van een gemiddeld tarief van € 0,15 per kilometer. Nico Dogterom: “Een kilometerheffing van € 0,15 betekent een gemiddelde kostenverhoging van 11% per kilometer. De gemiddelde kosten per kilometer voor het vrachtver­keer bedragen zo’n € 1,40 per kilometer (zonder heffing). De huidige kostprijs varieert tussen € 1,20 voor middelgrote vrachtwagens en € 1,65 voor bulkvervoer.”

Regionale variatie in effecten
Inmiddels is door verschillende partijen onderzoek gedaan naar de verwachte landelijke effecten van de vrachtwagenheffing. Effecten die verwacht worden hebben betrekking op de intensiteit van het goederenvervoer, de congestie, de routekeuze, de voertuigkeuze en de leefomgeving.
Het is van belang te beseffen dat veel van deze gerapporteerde effecten gemiddelde effecten zijn op nationale schaal. Daarbij kunnen belangrijke, afwijkende regionale en lokale effecten nogal eens uit zicht raken. Naar alle waarschijnlijkheid zijn er op regionale en lokale schaal sterke verschillen. Factoren die daarbij een rol spelen zijn de wegenstructuur (wat zijn mogelijke alternatieve routes?), het type verkeer (kleine ondernemingen en sectoren met minder focus op ‘just-in-time’ zijn gevoeliger voor de heffing) en het aandeel regionaal verkeer (regionaal verkeer zal meer gebruik maken van alternatieve, lokale routes).
Nico Dogterom: “Op lokale schaal kan de vrachtwagenheffing leiden tot substantiële routeveranderingen, en dus ook tot merkbare veranderingen in uitstoot, geluid en verkeersveiligheid, die niet altijd in nationale modeluitkomsten zichtbaar zijn. Dit laten onder andere voorbeelden uit België zien, waar routeverschuiving in en rond de Antwerpse haven zijn gerapporteerd, ondanks dat er op nationale schaal geen significante effecten zijn aangetroffen.”

Quick scan methodiek
Goudappel Coffeng heeft een quick scan methodiek ontwikkeld die op basis van de regionale en lokale verkeersmodellen de effecten van de vrachtwagenheffing inzichtelijk maakt. Deze scan geeft een beeld van de verwachte effecten op het gebied van:

  • Routekeuze
  • Voertuigkilometrage
  • Voertuigverliesuren
  • Geluidsemissies
  • Luchtemissies
  • Verkeersveiligheid