Goudappel Coffeng let op LED!

3 februari 2018

Reclame-uitingen in de openbare ruimte worden steeds vaker vervangen door ‘tv-schermen’. Langs snelwegen en provinciale wegen zie je meer en meer grote LED-schermen verschijnen. Maar ook in steeds meer steden is deze tendens zichtbaar; in ABRI’s, als MUPI’s en billboards en op bedrijfspanden. Met beweging en licht wordt geprobeerd ieders aandacht te trekken. De trend is onomkeerbaar. Steeds meer buitenreclame wordt digitaal en de aanvragen komen op dit moment bij overheden binnen. En niet alleen in de grote steden…

Goudappel Coffeng let op LED! Onze kennis op dit terrein blijkt voor veel van onze klanten van grote waarde. Op deze pagina een bloemlezing van de wijze waarop we deze problematiek aanpakken en hebben aangepakt. 

Veiligheidsonderzoek en wegbeeldanalyse reclamemast
Een gemeente in het midden van het land heeft met een huurder/exploitant een overeenkomst bereikt over de plaatsing van een nieuwe reclamemast in de oksel van een aansluiting op de A1. Deze overeenkomst gaat echter pas gelden als er een omgevingsvergunning is verleend. Om een omgevingsvergunning te verlenen wil de gemeente dat er aan bepaalde verkeerskundige randvoorwaarden moet worden voldaan. De gemeente heeft Goudappel Coffeng daarom verzocht om op basis van verkeerskundige gronden (verkeersveiligheid) advies uit te brengen over het voornemen om de reclamemast te plaatsen.

Hoe hebben we dat gedaan? Aan het advies is invulling gegeven door de kenmerken van de voorgenomen reclamemast te beschouwen en door de relatie te leggen tussen de (kenmerken van de) reclamemast en verkeersveiligheid. Om dit te kunnen doen zijn visualisaties gemaakt van de voorgenomen reclame-uiting in het gezichtsveld van weggebruikers, onder andere op de A1. Hiervoor zijn digitale tekeningen van de A1 ‘opgewerkt‘ tot een zodanig niveau dat het mogelijk is om via video’s in een auto op de A1 in verschillende rijrichtingen ‘mee te rijden’. Zo kan worden ervaren hoe (onder andere de hoogte en grootte van) de voorgenomen reclame-uiting zich verhoudt tot de infrastructuur en omgeving, en daarmee tot het zicht en de benodigde aandacht voor de rijtaak van bestuurders.

De kenmerken van de reclamemast en het effect van de reclamemast op de verkeersveiligheid zijn beoordeeld door twee verkeerskundig ingenieurs (Rico Andriesse en Frank Aalbers). Rico Andriesse is een voor rijkswegen gecertificeerd verkeersveiligheidsauditor en Frank Aalbers is een specialist op het gebied van reclame & verkeersveiligheid. Door diverse projecten op het gebied van verkeer & reclame zijn zij goed op de hoogte van (inter)nationaal onderzoek en richtlijnen die gaan over de relatie tussen reclame-uitingen en verkeersveiligheid en de van belang zijnde criteria.

Veiligheidsonderzoek en wegbeeldanalyse reclameschermen
Ziggo heeft reclameschermen geplaatst op het gebouw Media Parkboulevard 2 nabij de Joost den Draaijerrotonde in Hilversum. Voor deze plaatsing is door de gemeente Hilversum gevraagd om een analyse van de huidige situatie op het gebied van verkeersveiligheid en doorstroming, de kenmerken van de voorgenomen reclame-uiting (mede in relatie tot de omgeving), de mogelijk te tonen content en de effecten die dat zou kunnen hebben op het gebied van verkeersveiligheid en doorstroming. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om aspecten als afstand tot de weg en kruispunten, de vraag of er voldoende zicht is en blijft op, bewegwijzering, verkeersborden en andere verkeersaanduidingen. 

Voor het beantwoorden van deze vragen is gevraagd om een toetsing van de voorgenomen reclame-uiting op basis van wetgeving, lokaal beleid en regelgeving, richtlijnen en/of om een onderbouwde beoordeling van risico’s aan de hand van kenmerken van de reclame-uiting. Deze is uitgevoerd door aan de hand van locatiebezoeken (in verschillende lichtsituaties en vanaf verschillende posities) en een 3D-model, naar het gebouw en met de reclame-uiting(en) te kijken. Voor de verschillende schermen zijn over het type beelden, weergavetijden van beelden en overgangen tussen beelden adviezen uitgebracht.

De analyse is uitgevoerd door Harrie Groot en Frank Aalbers. Harrie Groot is een ervaren verkeerskundig ingenieur en een door de stichting wetenschappelijk onderzoek verkeersveiligheid (SWOV) gecertificeerd verkeersveiligheidsauditor. Frank Aalbers is specialist op het gebied van reclame & verkeersveiligheid. Door diverse projecten op het gebied van verkeer & reclame zijn zij goed op de hoogte van (inter)nationaal onderzoek en richtlijnen die gaan over de relatie tussen reclame-uitingen en verkeersveiligheid en de van belang zijnde criteria.


Veiligheidsonderzoek en wegbeeldanalyse windmolens
Windmolenpark Deil komt in de directe omgeving van knooppunt Deil tussen de A2 en de A15. Hoewel het windmolenpark op enige afstand komt, bestaat de kans dat weggebruikers schrikken of afgeleid worden als ze met de effecten van windmolens op het wegbeeld te maken krijgen. Denk aan plotseling zicht op draaiende wieken, slagschaduw, misleiding door de opstelling van de molens. Doordat de taakcomplexiteit voor de weggebruikers nabij een knooppunt vaak hoog is, dient de combinatie te worden onderzocht. Rijkwaterstaat eist daarom bij windmolenparken die de verkeersveiligheid negatief kunnen beïnvloeden en verkeersveiligheidsonderzoek met een wegbeeldanalyse.

Voor knooppunt Deil voerden we dit veiligheidsonderzoek uit conform de nieuwe richtlijnen van Rijkswaterstaat: een literatuuronderzoek, een schouw van de situatie ter plekke door een van onze verkeersveiligheidsauditoren en een verkeerspsycholoog. Daarnaast werd een 3D visualisatie gemaakt van de wegen, het knooppunt en de windmolens. Dit alles was input voor een expertsessie waaraan naast onze experts ook externe gedragsdeskundigen Maria Kuiken en Michel Lambers deelnamen. De bevindingen zijn meegenomen bij de vergunningverlening voor de windmolens bij knooppunt Deil. De vergunning voor de windmolens is onlangs onherroepelijk geworden. https://www.gelderlander.nl/rivierenland/groen-licht-voor-elf-windmolens-deil~ac65a393/. Inmiddels loopt een nieuw onderzoek naar de veiligheid van windmolens langs de A5.

LET OP LED! VERKEERSVEILIGHEID IN DE UITVERKOOP? 

Grofweg vanaf het einde van de 19e eeuw wordt reclame langs wegen geplaatst op een wijze die we vandaag de dag nog steeds kennen. De uitvoering van reclame-uitingen is echter drastisch aan het veranderen. Steeds vaker zien we digitale reclame-uitingen verschijnen. Deze trend is zichtbaar langs snelwegen, maar ook binnenstedelijk bij tankstations, op bushokjes (ABRI’s), reclamezuilen (MUPI’s) en andere plekken. Op basis van wat we op straat aan reclame zien verschijnen lijkt het onderwerp verkeersveiligheid bij de aanbesteding en het verlenen van concessies aan exploitanten geen (of slechts een zeer beperkte) rol te spelen. Dat werpt de vraag op of verkeersveiligheid in de uitverkoop is…..

Natuurlijk is het de bedoeling van reclame om aandacht te trekken; om gezien te worden. Dat er gevraagd wordt om aandacht van de weggebruiker (en dat er dus sprake kan zijn van afleiding) is zonneklaar. Maar betekent dit dan ook dat reclame langs wegen gevaarlijk is? In algemene zin (‘gemiddeld’) is het antwoord hierop: nee. Recent Amerikaans onderzoek op basis van naturalistic driving data [1] toont aan dat bij 74% van de ongevallen de bestuurder een fout maakte, bij 68% was er sprake van waarneembare afleiding en bij 54% speelde zowel een fout als waarneembare afleiding een rol. Hieraan voorafgaand onderzoek [4] laat echter ook zien dat, hoewel het kijken naar een object buiten het voertuig de kans op een ongeval met een factor vier verhoogt, minder dan 1% van de (bijna) ongevallen hier direct aan gerelateerd kan worden. En omdat een groot deel van de betreffende externe objecten dan ook nog eens geen reclame-objecten zijn, mag in algemene zin geconcludeerd worden dat reclame-objecten niet wezenlijk bijdragen aan het voorkomen van ongevallen waarbij een van de hoofdoorzaken in afleiding gevonden kan worden.

Is reclame langs wegen dan altijd ongevaarlijk? Zeker niet. Recent Belgisch rijsimulatoronderzoek [2] laat zien dat led-borden zo opvallend zijn dat weggebruikers ze nagenoeg altijd opmerken en dat, bij hogere wisselfrequenties van de reclameboodschappen, er bij de weggebruikers in sterkere mate sprake is van oogsprongen (er wordt vaker naar gekeken). Hierdoor wordt er harder gereden bij voetgangsoversteekplaatsen, wordt er minder vaak gestopt voor overstekende voetgangers, wordt er minder snel gereageerd op verkeerssituaties en is er in sterkere mate sprake van vetergang van individuele weggebruikers (groter/sterker slingergedrag). Toch is het aantonen van een rechtstreeks verband tussen (opvallende) reclame en verkeersonveiligheid zeer moeilijk. Alleen al door methodologische beperkingen (zo is een zeer lange onderzoeksperiode nodig, waarin omstandigheden niet veranderen) is het moeilijk mogelijk gebleken om het effect van de afleiding door opvallende reclame op ongevallen betrouwbaar aan te tonen. Toch zijn er verschillende internationale onderzoeken die minimaal een indicatie laten zien van dit gegeven. Aanvullend zijn er in ruime mate internationale onderzoeken die sec een toename van risicovolle gedragingen van weggebruikers aangetoond hebben bij de aanwezigheid van (opvallende) reclame.

Op basis van de huidige stand van de wetenschap, op basis van Duurzaam Veilig én op basis van gezond verstand is het daarom niet te verdedigen om (opvallende) reclame te plaatsen op locaties waar de aandacht van de weggebruiker zo maximaal als mogelijk bij de (complexe) verkeerssituatie zou moeten liggen of op locaties waar de afleiding anderszins kan leiden tot meer onveilige verkeerssituaties.

Maar wat is opvallende reclame? Wat reclame opvallend maakt staat onder meer beschreven in ‘Reclame langs wegen’ (CROW, 2017), wat Goudappel Coffeng voor CROW (en de werkgroep) schreef. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om reclame met een hoge luminantie (die afleidt door fel beeld) of reclame die vaak van beeld verandert of beweegt (en die hierdoor voor weggebruikers niet te negeren is). De belangrijkste situaties die we op straat zeer regelmatig minimaal hinderlijk, maar zeer waarschijnlijk verkeersonveilig, tegenkomen zijn (combinaties van):

  • LED-borden met lichthinder: bijvoorbeeld veel te felle led-borden (en dan vooral in de overgangsperioden van licht naar donker en omgekeerd). Het reclamebord bij Terschuur langs de A1 is weggebruikers al jaren een doorn in het oog en er zijn zelfs indicaties dat het betreffende bord daadwerkelijk negatief van invloed is op de verkeersveiligheid [3].
  • LED-borden met een (te) korte weergavetijd per beeld/boodschap, beweging van beelden en/of overgangseffecten: led-borden met veelvuldig wijzigende boodschappen/een hoge wisselfrequentie of zelfs bewegende beelden zijn door weggebruikers niet te negeren. Mensen worden van nature gedongen om naar beweging te kijken. In situaties waarin er sprake is van korte volgtijden tussen weggebruikers of in situaties waarin er sprake is van meer complexe manoeuvres (zoals invoegen) of in de nabijheid van verkeersregelinstallaties is het ongewenst dat de aandacht (gedwongen) wordt afgeleid van de weg.
  • Wegbeeldanalyses/videovisualisaties van zowel voorgenomen snelweg- als binnenstedelijke situaties zijn inmiddels een bewezen middel om via video in een auto ‘mee te rijden’ en te ervaren hoe de aanwezigheid van een voorgenomen reclame-uiting zich verhoudt tot de aanwezige infrastructuur, relevante bebording, bewegwijzering, verkeerstekens en omgevingskenmerken en daarmee tot het zicht en de benodigde aandacht voor de rijtaak van bestuurders. Ook zonder video-analyse kunnen ervaren beoordelaars (bijvoorbeeld gecertificeerde verkeersveiligheidsauditoren) een advies geven. Zowel positieve, negatieve, als adviezen ter aanpassing van voorgenomen reclame-uitingen zijn op basis hiervan door Goudappel Coffeng uitgebracht.
  • LED-borden met een aantoonbare onjuiste aansluiting bij het verkeersbeeld: hierbij gaat het bijvoorbeeld om led-borden die overheersende rode of groene reclames tonen (geplaatste vlak achter een verkeersregelinstallatie) of led-borden geplaatst bij complexe verkeerssituaties (bij rotondes, bij voetgangersoversteekplaatsen, invoegsituaties etc.)

Bewustwording
Hoofddoel van dit artikel is om actoren die op welke wijze dan ook betrokken bij de realisatie van (opvallende) reclame-uitingen op straat, bewust te maken van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het plaatsen van opvallende (led-)reclame-uitingen kan daadwerkelijk een negatieve impact hebben op de verkeersveiligheid in de directe omgeving. Helaas zien we op heel veel plekken situaties ontstaan waar dit (waarschijnlijk) ook het geval is. Er moet (hernieuwd) op gelet gaan worden dat het opstellen en vastleggen van een onderbouwde afweging op het gebied van verkeersveiligheid een verplicht onderdeel is van de te doorlopen procedure(s). Dat reclame-uitingen namelijk niet negatief van invloed mogen zijn op de verkeersveiligheid ligt in nagenoeg alle gemeenten namelijk al vast (bijvoorbeeld in de APV). Of dit bij realisatie van nieuwe reclame-uitingen echter ook het geval zal zijn, lijkt echter niet of nauwelijks te worden bekeken en beoordeeld. En daarom het advies: Let op led!

Bronnen:

  • Dingus, T. A., Guo, F., Lee, S., Antin, J. F., Perez, M., Buchanan-King, M., & Hankey, J. (2016). Driver crash risk factors and prevalence evaluation using naturalistic driving data. Proceedings of the National Academy of Sci-ences
  • Kristof Mollu, Marc Geraerts, Katrien Declercq, Prof. dr. Tom Brijs (2016). Rijsimulatoronderzoek naar het effect op de verkeersveiligheid van vrij programmeerbare verlichte borden (VPVB). IMOB, Hasselt.
  • Vos, T. Wools. De effecten van digitale led-reclameschermen langs snelwegen (2016). Arcadis, Zwolle.
  • G. Klauer, T.A. Dingus, V.L. Neale, A. Petersen, S.E. Lee, J. Sudweeks, M.A. Perez, J. Hankey, D. Ramsey, S. Gupta, C. Bucher, Z.R. Doerzaph, J. Jermeland, & R.R. Knipling (2006). The 100-Car Naturalistic D riving Study: Phase II – Results of the 100-Car Field Experiment, Virginia, NHTS

 

Opdrachtgever: Diverse opdrachtgevers, waaronder Bosch en Van Rijn
Jaar: 2017 en verder