Human factors: verbetering verkeersveiligheid tunnels Oosterweelverbinding

20 november 2020

Onze human factors experts en verkeersveiligheidsexperts verbeterden in de ontwerpfase de verkeersveiligheid van een van de meest complexe uitdagingen op het Vlaamse hoofdwegennet: de nieuwe Oosterweelverbinding.

De Oosterweelverbinding is het ontbrekende deel van de Antwerpse autosnelweg. Bij deze verbinding en de aanpassingen aan de bestaande ring is de verkeerssituatie zo complex en de ruimte zo beperkt, dat traditionele ontwerpmethoden tekort schieten om een veilig ontwerp te maken. Daarom keken wij  verder dan de richtlijnen en ontwikkelden een methode voor beoordeling en verbetering van het ontwerp. De methode die is ontwikkeld voor de Oosterweelverbinding, is ook zeer goed toepasbaar bij andere tunnelprojecten met een medium tot hoge verkeerskundige complexiteit.

De Oosterweelverbinding is een van de grootste infrastructurele uitdagingen van Vlaanderen van de afgelopen jaren. Op verzoek van de omwonenden wordt het grootste deel van de (nieuw aan te leggen) snelweg overkapt. Daardoor wordt het traject een aaneenschakeling van tunnels en open delen. Extra aandacht voor de verkeersveiligheid is nodig. De tunnels maken de verkeerssituatie complex en ongevallen hebben een grotere consequentie in afloop en doorstroming/leefbaarheid dan op wegen zonder tunnels.

Opdrachtgever Lantis zorgt dat het ontwerp niet alleen aan de wettelijk voorgeschreven eisen voldoet, maar dat bovendien het hoogst mogelijke verkeersveiligheidsniveau voor alle gebruikers bereikt wordt, omdat de Oosterweelverbinding een van de meest complexe infrastructuren van Europa is. Het ontwerpteam is daarom uitgebreid met een verkeersveiligheidsexpertteam, dat de volgende werkzaamheden heeft uitgevoerd:

  • Beoordeling 10-secondenregel en eventuele afwijkingen binnen de totale verkeerscontext
  • Human factors analyse naar taakbelasting

Het team bestond uit experts van Goudappel Coffeng, Witteveen+Bos en het Vlaams Huis voor de Verkeersveiligheid. Namens Goudappel Coffeng zaten Rico Andriesse (verkeersveiligheidsauditor autosnelwegen) en Matthijs Dicke-Ogenia (human-factorexpert) in het projectteam.

Beoordeling 10-secondenregel
Volgens Europese regelgeving aan tunnels in het trans-Europese wegennet, moet het aantal rijstroken voor een tunnel gelijk zijn aan het aantal rijstroken in de tunnel. Tussen een verandering van het aantal rijstroken en de ingang van de tunnel moet minimaal 10 seconden reistijd zitten (uitgaande van de maximumsnelheid). Waar dat door geografische omstandigheden niet mogelijk is, moeten aanvullende maatregelen worden getroffen om een minimaal gelijk veiligheidsniveau te bereiken.

Wij hebben alle tunnels en de directe omgeving beoordeeld op deze regel. Waar niet werd voldaan aan de 10-seconderegel hebben wij advies gegeven voor maatregelen, om de verkeersveiligheid voldoende te waarborgen. Daarbij beoordeelden we niet alleen de weg en tunnel zelf, maar beschouwden we deze in de context zoals de weggebruiker die beleeft.

Human factor analyse

We hebben het ontwerp beoordeeld aan de hand van verwachten, waarnemen, begrijpen, kunnen en willen. Dat gaf een eerste globale indruk. Vervolgens hebben we voor iedere rit de taakbelasting van de weggebruiker beoordeeld, bijzondere omstandigheden beoordeeld en ingeschat wat er gebeurt als de weggebruiker zich (bewust of onbewust) niet aan de verkeerstaak houdt. Dat doen we aan de hand van Human Factor modellen en onze Human Factor Checklist.

Eindresultaat
Onze bevindingen en oplossingen hebben we per wegvak verzameld in factsheets. Deze factsheets zijn in een aantal ronden besproken met de opdrachtgever die de haalbaarheid van de oplossingen toetste en weer met ons besprak.

Op een aantal wegvakken is met maatregelen aan de 10-seconden regel voldaan of is het gelukt om de voorwaarden te creëren waaronder afgeweken mag worden van de 10-seconden regel. Voor alle waargenomen delen met een te hoge taakbelasting is het gelukt deze taakbelasting naar beneden te brengen.

Belangrijke aanbeveling voor de verkeersveiligheid waren de aanvullende adviezen op de HF-aanpak. Om in deze complexe situatie verkeersveiligheid te ondersteunen zijn we uitgegaan van aanvullende maatregelen:

  • Verbeteren rijgedrag (de infrastructuur gebruiken zoals deze bedoeld is), door sensibilisering en handhaving.
  • Mobiliteitsmanagement – minder verkeer dat van de infrastructuur gebruik wil maken, dat betekent een betere doorstroming en lagere taakcomplexiteit
  • Verkeersmanagement – instroom en uitstroom goed regelen vanuit het netwerk, met hetzelfde doel als mobiliteitsmanagement
  • Beperken gebruik infrastructuur – beperken van het aantal mogelijkheden indien dit vanuit verkeersveiligheid nodig is.

Onze analyses resulteerden in een uitgebreid rapport met optimalisaties waardoor de rijtaak eenvoudiger wordt en de verkeersveiligheid dus wordt vergroot. Bovendien kunnen we deze methodiek ook toepassen om de verkeersveiligheid van andere tunnelprojecten (met een medium tot hoge verkeerskundige complexiteit) te maximaliseren.

Opdrachtgever: Lantis
Jaar: 2019-2020