De truc is: mensen wakker schudden (MVO Nederland)

10 februari 2016

Niemand staat graag in de file, zou je zeggen. Waarom blijven mensen dan massaal met de auto naar het werk gaan? Volgens verkeerspsycholoog Matthijs Dicke-Ogenia valt het wel mee met die aversie tegen files. "De auto geeft zo’n gevoel van gemak en vrijheid, dat mensen die files er wel voor over hebben. Bovendien is autorijden voor veel mensen een gewoonte. Om die te doorbreken, moet je de juiste middelen inzetten."

Hoe sterker een gewoonte, hoe minder iemand op zoek gaat naar alternatieven. Hoe overtuig je mensen er dan van om slimmer te gaan reizen? "De truc is: mensen wakker schudden", zegt Dicke-Ogenia. "Denk aan de piano stairs in Stockholm: met zo'n initiatief heb je meteen de aandacht. En het effect is weergaloos: 66% meer mensen namen de trap. Op mobiliteitgebied is bijvoorbeeld het concept Spitsmijden heel succesvol. Mensen worden daarbij financieel beloond wanneer ze op een bepaald stuk snelweg de spits mijden; door een andere tijd, een andere route of een ander vervoersmiddel te kiezen."

PULL-FACTOREN TREKKEN MENSEN NAAR HET GEWENSTE GEDRAG

Bovenstaande initiatieven zijn voorbeelden van 'pull-factoren', ze lokken mensen naar het gewenste gedrag. Die werken vaak beter dan 'push-factoren', die mensen wegduwen van het ongewenste gedrag. In die laatste categorie valt brandstofaccijnzen verhogen, of parkeergelegenheid inperken. Dat werkt vooral op de korte termijn, weet Dicke-Ogenia. "Zodra je de maatregel opheft, vervallen mensen weer in hun oude gedrag. Het mooie van pull-factoren, dus het gewenste gedrag belonen, is dat mensen die beloning op termijn niet meer nodig hebben. Ze zijn dan al zo overtuigd van de voordelen van hun 'nieuwe gedrag', dat ze dat niet meer willen veranderen." WIE DE E-BIKE PROBEERT, WIL NIET MEER TERUG

Een goed voorbeeld is de e-bike. Dicke-Ogenia: "Een grote groep mensen woont op 5 tot 20 kilometer afstand van hun werk en heeft er ooit voor gekozen om met de auto naar het werk te reizen. Met de komst van de e-bike is dit inmiddels echter een prima afstand om fietsend af te leggen. Het enige wat nodig is om de gewoonte van deze mensen te doorbreken, is hen de voordelen van dit nieuwe alternatief te laten ervaren. Laat hen op een laagdrempelige manier kennismaken met de e-bike, bijvoorbeeld door er als werkgever een gratis ter beschikking te stellen voor een paar weken. De ervaring leert dat de frisse lucht, het bewegen en het omzeilen van de file mensen zo goed bevalt, dat ze niet meer terug willen naar de oude situatie."

EEN DUWTJE IN DE RUG KAN VOLDOENDE ZIJN

Push- en pullfactoren combineren kan natuurlijk ook. Een ziekenhuis laat medewerkers betalen voor het parkeren van hun auto, terwijl ze geld toe krijgen als ze met de fiets komen. "De kunst is om, wanneer je ongewenst gedrag ontmoedigt, het gewenste gedrag voldoende aantrekkelijk te maken", legt Dicke-Ogenia uit. "Wanneer je niet wilt dat mensen met de auto naar het werk komen, bied ze dan wel budget om een thuiswerkplek in te richten." Wanneer alles klopt – ongewenst gedrag wordt ontmoedigd, het alternatief is voldoende aantrekkelijk en wordt beloond – is succes nagenoeg verzekerd. "Denk aan het voorbeeld van de e-bike: één duwtje in de goede richting kan voldoende zijn voor duurzame gedragsverandering.

 

Gepubliceerd op mvonederland.nl