Belevingsonderzoek Sneek: lessen uit een autoluwe proef

Een levendige stad met uitdagingen

Sneek is een bruisende stad met circa 36.000 inwoners, bekend om haar historische grachten, monumenten en de jaarlijkse Sneekweek. De binnenstad wordt gedeeld met bewoners, ondernemers, winkelpubliek en toeristen, en vormt zo het kloppend hart van de stad. Om deze positie ook in de toekomst te behouden, zet de gemeente Súdwest Fryslân in op maatregelen die bijdragen aan een aantrekkelijk verblijfsklimaat, een leefomgeving van hoge kwaliteit en een goed bereikbare binnenstad.

Op 2 januari 2024 startte de gemeente een éénjarige proef om de binnenstad autoluw te maken. Op vier locaties werd een tijdsafhankelijk doorrijverbod ingesteld, waardoor doorgaand verkeer uit de binnenstad wordt geweerd en over de rondweg wordt geleid. Doel van de proef: het doorgaande verkeer met 25% verminderen en de leefbaarheid verbeteren.

Onze aanpak

Halverwege de proef, in de zomer van 2024, voerde Goudappel een breed belevingsonderzoek uit. De centrale onderzoeksvraag daarbij was: wat is de beleving van de binnenstad en de autoluwe proef onder bewoners, ondernemers en bezoekers van Sneek?

We combineerden straatinterviews met digitale enquêtes. De uitnodigingen voor de enquêtes werden zowel per brief als sociale media (geofencing) en websites verspreid. Aanvullend hielden we diepte-interviews met ondernemers. Zo brachten we niet alleen meningen in kaart, maar ook de verhalen en emoties erachter.

Wat onze aanpak bijzonder maakt, is dat we niet alleen registreren wat mensen vinden, maar ook proberen te begrijpen waarom ze dat zo ervaren. Belevingsonderzoek begint bij het echt doorgronden van beleving: vaak gaat het om onbewuste gevoelens en kleine momenten van ervaring, de ‘moments of truth’, die bepalen hoe iemand een stad beleeft.

Onze aanpak is gebaseerd op:

• wetenschappelijk onderbouwde methodes en gevalideerde vragenlijsten;
• de klantwensenpiramide als analysekader, waarmee we gedrag en beleving in samenhang duiden;
• onze aanpak voor belevingsonderzoek, toegepast in vele casussen;
• de combinatie van onderzoeksexpertise met onze inhoudelijke kennis van mobiliteit en ruimte.

Hiermee vertalen we inzichten uit belevingsonderzoek direct naar concrete oplossingen voor beleid, ontwerp en de inrichting van bijvoorbeeld een binnenstad.

Wat we ontdekten

Uit het onderzoek blijkt dat de basisbeleving van de binnenstad sterk is: veiligheid, netheid en bereikbaarheid worden positief beoordeeld. Tegelijkertijd wordt Sneek ervaren als wat grijs en saai. Er is behoefte aan meer sfeer, levendigheid en activiteiten om de stad aantrekkelijker te maken. Ondernemers spelen hierin een belangrijke rol. Gastvrij personeel en het aanbod van winkels en horeca dragen sterk bij aan de positieve beleving.

Het oordeel over de autoluwe proef is gemengd. Sommige doelgroepen zien voordelen voor de leefbaarheid, terwijl anderen vooral hinder ervaren in de bereikbaarheid. Een belangrijk inzicht is dat een autoluwe binnenstad op zichzelf de binnenstad niet aantrekkelijker maakt, maar dat dit wel mogelijk is wanneer de maatregelen worden gekoppeld aan verbeteringen in verblijfskwaliteit en de actieve betrokkenheid van ondernemers.

Lessen voor andere gemeenten

De ervaring in Sneek laat zien dat belevingsonderzoek juist bij complexe en gevoelige beleidsproeven van grote waarde is. Belevingsonderzoek maakt concreet en tastbaar hoe inwoners of ondernemers een maatregel ervaren: meningen en gevoelens worden met cijfers onderbouwd. Dat levert soms verrassende inzichten op, zoals in Sneek, waar nauwelijks een verband bleek tussen de mening over de autoluwe proef en de algemene beleving van de binnenstad.

Daarnaast helpt belevingsonderzoek gemeenten om gericht te prioriteren. We meten niet alleen hoe de basis wordt gewaardeerd (aspecten als veiligheid, netheid en bereikbaarheid) maar ook wat er nodig is om verder te groeien in aantrekkelijkheid en sfeer. Wanneer de basis goed is, kunnen gemeenten zich effectiever richten op het toevoegen van levendigheid, kleur en activiteiten in plaats van op het bijschaven van zaken die al als voldoende worden ervaren. Zo werken ze doelgerichter aan een aantrekkelijkere stad.

Tot slot laat het onderzoek zien dat de beste verbeteringen ontstaan wanneer ze voortkomen uit het perspectief van de gebruikers zelf. Door letterlijk te meten hoe bewoners, bezoekers en ondernemers een plek ervaren, kunnen gemeenten gericht werken aan veranderingen die in de praktijk ook echt merkbaar zijn. Belevingsonderzoek helpt dus om beleid te vertalen naar maatregelen die aansluiten bij wat mensen daadwerkelijk zien, voelen en beleven in hun dagelijkse omgeving.

Het vervolg

De gemeente benutte de aanbevelingen en zette de proef voort tot juni 2025. Ze nam maatregelen zoals cameratoezicht en aangepaste verkeersstromen, en is een participatietraject gestart om bewoners en ondernemers actief te betrekken. Zo ontwikkelt Sneek zich stap voor stap tot een binnenstad die zowel leefbaar als aantrekkelijk is.

Opdrachtgever: gemeente Súdwest Fryslân
Jaar: 2024