Veelgestelde vragen over fatbikes, verkeersveiligheid en beleid

Illegale en opgevoerde e-bikes zijn absoluut gevaarlijk en moeten worden aangepakt. Tegelijkertijd is er geen bewijs dat legale fatbikes aantoonbaar onveiliger zijn dan andere e-bikes. Het onderliggende probleem zit vooral in hogere snelheden, gedrag van gebruikers en een openbare ruimte die daar onvoldoende op is ingericht.

Fatbikes voorzien in een duidelijke mobiliteitsbehoefte, vooral onder jongeren: ze geven gebruikers betaalbare, zelfstandige en snelle mobiliteit. Dat heeft ook maatschappelijke voordelen:

• Mensen fietsen vaker en verder
• Bereikbaarheid van bepaalde doelgroepen wordt vergroot
• Vervuilende auto- en scooterritten worden vervangen

Fietspaden en centrumgebieden worden gedeeld door steeds meer typen gebruikers: gewone fietsen, e-bikes, fatbikes, bakfietsen en scooters. Daardoor nemen de verschillen in snelheid, omvang en gedrag toe. Ons fietssysteem is daar oorspronkelijk niet voor ontworpen. Verkeersveiligheid gaat niet alleen over één type voertuig, maar over hoe een omgeving verschillende snelheden veilig kan opvangen.

Uit onderzoek blijkt steeds opnieuw dat fatbikes technisch lastig te onderscheiden zijn van andere e-bikes. Regels op basis van gewicht, bandbreedte of vermogen blijken daardoor moeilijk handhaafbaar en juridisch kwetsbaar. Ook kunnen fabrikanten voertuigen snel aanpassen, waardoor een kat-en-muisspel ontstaat tussen regelgeving en voertuigontwikkeling.

Het is heel begrijpelijk dat gemeenten kijken naar lokale maatregelen wanneer er overlast of onveiligheid ontstaat. Wel is het belangrijk om te kijken of maatregelen juridisch houdbaar en in de praktijk handhaafbaar zijn. Bovendien bestaat bij een lokaal verbod het risico dat het probleem zich verplaatst. 

Het betekent niet dat lokale maatregelen nooit zinvol zijn. In specifieke situaties kan een maximumsnelheid, aangepaste inrichting of fietsverbod helpen. Maar wel alleen als onderdeel van een bredere aanpak, waarin is nagedacht hoe verschillende gebruikers veilig gebruikmaken van dezelfde openbare ruimte.

Regels voor alle e-bikes, zoals een helmplicht of minimumleeftijd, kunnen bijdragen aan verkeersveiligheid. Tegelijkertijd bestaat het risico dat ook grote groepen reguliere e-bikegebruikers geraakt worden, terwijl de fiets juist een duurzaam en aantrekkelijk vervoermiddel is. 

Daarom is het belangrijk om goed te kijken welke maatregelen daadwerkelijk bijdragen aan veiligheid en welke vooral extra complexiteit opleveren.

Er is helaas niet één snelle oplossing. Wat wél werkt is een combinatie van gedragsmaatregelen, inrichting en gebruik van de ruimte. Dat betekent:

• Gedrag beïnvloeden
  Gerichte interventies, campagnes en educatie voor specifieke doelgroepen zoals jongeren en ouderen
• Aanpassen van de openbare ruimte
  Bredere fietspaden, veiligere ingerichte kruispunten met meer reactietijd, zodat snelheidsverschillen beter opgevangen worden
• Sturen op gebruik van de ruimte 
  Passende snelheden per type gebied 

De kracht zich niet in één losse maatregel, maar in een samenhangende aanpak. Daarnaast blijft stevige inzet op het aanpakken van gevaarlijk gedrag en het weren van illegale voertuig noodzakelijk. Dat laatste vraagt ook om Europese regels.