Aanbesteden van deelmobiliteit

Van beleid naar aanbesteding: sturen op deelmobiliteit

Gemeenten kunnen deelmobiliteit op verschillende manieren organiseren en sturen. Bijvoorbeeld via voorwaarden in vergunningen, afspraken met ontwikkelaars, convenanten, samenwerkingsovereenkomsten of subsidies. Wanneer deelmobiliteit een structurele rol krijgt in gebiedsontwikkeling, kan ook aanbesteden een passend instrument zijn. Daarmee ontstaat meer grip op kwaliteit, prestaties en continuïteit. Maar wanneer is aanbesteden van deelmobiliteit passend? Welke keuzes vraagt het en hoe vertaalt u uw ambities naar een werkende aanbesteding? Wij vertellen u hier graag meer over. 

Deelmobiliteit als randvoorwaarde voor gebiedsontwikkeling

In gebiedsontwikkelingen wordt deelmobiliteit vaak ingezet als instrument om de parkeeropgave te verkleinen. Ontwikkelaars mogen minder parkeerplaatsen realiseren als zij ervoor zorgen dat er een alternatief mobiliteitsaanbod beschikbaar komt, zoals deelauto’s, bakfietsen of elektrische deelfietsen. Soms wordt gekozen voor een financiële bijdrage van de ontwikkelaar waarmee de gemeente deelmobiliteit gebiedsgericht kan organiseren.

Het verkleinen van de parkeeropgave schept ruimte: soms letterlijk, in de vorm van een kwalitatief betere openbare ruimte, maar vaak ook figuurlijk, doordat het beoogde bouwprogramma beter kan worden ingepast. Dat biedt kansen, maar stelt ook eisen aan de manier waarop deelmobiliteit aansluit bij de behoeften van de doelgroep en het gebied. Hiermee verschuift de opgave: het gaat niet enkel om het realiseren van voldoende ruimte, maar juist om het organiseren en in stand houden van een goed werkend, betrouwbaar en op termijn economisch levensvatbaar systeem van deelmobiliteit.

In de praktijk roept dat vragen op als:

• Wat als een aanbieder of ontwikkelaar na enkele jaren stopt met het aanbod?
• Hoe zorgen we ervoor dat voertuigen voldoende beschikbaar en betrouwbaar blijven?
• Hoe houden we grip als gebruik achterblijft bij de verwachtingen? 

Aanbesteden van deelmobiliteit: een systeem in ontwikkeling

Het aanbesteden van deelmobiliteit vraagt om een andere benadering. Er wordt geen vast product of standaard dienst gecontracteerd, maar een systeem ontwikkeld waarvan het succes afhangt van gebruik, groei en gedrag. Tegelijkertijd moet de markt voldoende ruimte krijgen om haar kennis, innovatievermogen en uitvoeringskracht in te brengen, zodat overheid en marktpartijen gezamenlijk tot de beste kwaliteit komen.

Dat vraagt om expliciete keuzes aan de voorkant, onder andere over:

• Schaalniveau: gemeentelijk, met buurgemeenten of regionaal;
• Soorten modaliteiten en voertuigtypen inclusief duurzaamheidseisen;
• De inrichting van het systeem: open, gesloten of een combinatie;
• De opdeling in percelen en de invloed daarvan op het aantal potentiële aanbieders;
• De mate waarin u de markt ruimte geeft of juist stuurt;
• De aansluiting op bestaande contracten en toekomstige uitbreidingen. 

Daarbij helpt het om vooraf te bepalen aan welke knoppen u wilt draaien. In de praktijk gaat dat vaak over:

• Locaties en mate van beschikbaarheid
• Tarieven en tariefstructuren
• Type en kwaliteit van de dienstverlening
• Gebruiksgemak
• Continuïteit van het aanbod (meerjarige zekerheid)

Deze keuzes bepalen de aantrekkelijkheid van de opdracht voor marktpartijen en de mogelijkheden voor de gemeente om gedurende de looptijd bij te sturen.

Contracteren van deelmobiliteit: van beschikbaarheid naar prestaties

Veel contractvormen rond deelmobiliteit zijn in eerste instantie ingericht op beschikbaarheid. Dat biedt vooraf duidelijkheid, maar maakt de beloning minder afhankelijk van wat er in de praktijk werkelijk toe doet: een aanbod dat aantoonbaar aansluit bij de behoeften van de doelgroep en de bereikbaarheids- en duurzaamheidsopgave. Daardoor is de prikkel kleiner om continu te optimaliseren op daadwerkelijk gebruik, gebruikerservaring, operationele kwaliteit (zoals vindbaarheid, netheid, onderhoud en herplaatsing), en om vernieuwende concepten en proposities te ontwikkelen.

Daarom zien we dat de aandacht verschuift naar contractvormen waarin prestaties een rol spelen. Bijvoorbeeld door:

• De financiële bijdrage aan deelmobiliteit door u als opdrachtgever (deels) te koppelen aan gebruik (dus stimuleren waar het voor bedoeld is);
• KPI’s op te nemen voor beschikbaarheid, spreiding en groei;
• Afspraken te maken over monitoring en bijsturing.

Hiermee ontstaat meer ruimte voor ontwikkeling van het systeem, maar ook een andere verdeling van risico’s tussen gemeente en markt. 

In de beginfase is gebruik vaak nog beperkt en is ruim voldoende aanbod nodig om het systeem aantrekkelijk en betrouwbaar te maken. Dat hoort bij de opbouw van een toekomstbestendig systeem en vraagt om een passende contractinrichting.

Hoe wij gemeenten ondersteunen bij deelmobiliteit

Bij Goudappel helpen wij gemeenten om deelmobiliteit écht te laten werken. Dat doen we over de hele keten: van visievorming en analyse tot ontwerp, aanbesteding en succesvolle implementatie en monitoring. Zo zorgen we voor een aanpak die niet alleen op papier klopt, maar ook in de praktijk resultaat oplevert.

We ondersteunen onder meer bij het ontwikkelen van een heldere beleidsvisie en passende parkeernormen, bieden inzicht in kansrijke locaties (met onze Hub Locator) en analyseren mobiliteitsgedrag en gebruik. Daarnaast brengen we diepgaande expertise in op het gebied van deelmobiliteit en gebiedsontwikkeling en begeleiden we aanbestedingen en contractering van begin tot eind.

Daarbij combineren wij mobiliteitskennis en gedragsinzichten met aanbestedingsexpertise en datagedreven analyse, zoals modellering en monitoring. Zo realiseren we aanbestedingen die juridisch en procedureel zorgvuldig zijn, praktisch uitvoerbaar én bijdragen aan een toekomstbestendig deelmobiliteitssysteem.