Greenwheels-gebruikersonderzoek biedt scherp inzicht in ruimtebesparing en mobiliteitsgedrag

Inzicht nodig in impact en gebruikersgroep 

Sinds 2018 is het aanbod en gebruik van deelauto’s sterk toegenomen in Nederland. De Greenwheels-vloot bestaat inmiddels uit zo’n 2.700 deelauto’s, verspreid over 170 gemeenten en bij 135 NS-stations. Gemeenten staan voor grote verdichtingsopgaven en zoeken naar manieren om het ruimtegebruik efficiënter te organiseren en het autobezit terug te dringen. In dat kader wordt deelmobiliteit steeds vaker actief gestimuleerd als alternatief voor privéautobezit of als voor- of natransport voor OV.  

Greenwheels wilde met actuele, representatieve data onderbouwen wat het concept van station-based autodelen bijdraagt aan duurzame mobiliteit en leefbare steden, en daarmee beleidsmakers en ontwikkelaars gerichter ondersteunen bij de inzet ervan. Daarbij is expliciet gekeken naar effecten binnen de gebruikersgroep en naar randvoorwaarden die ertoe leiden dat autodelen daadwerkelijk tot minder privébezit en ruimtebeslag kan leiden. 

Representatief onderzoek naar gebruik, gedrag en motieven 

Goudappel voerde een gebruikersonderzoek uit onder particuliere Greenwheels-gebruikers. Dit onderzoek bouwde voort op een eerdere studie uit 2018 en bestond uit drie hoofdvragen: 

1. In hoeverre rapporteren gebruikers veranderingen in autobezit en mobiliteitsgedrag sinds het gebruik van Greenwheels, en welke potentiële effecten op ruimtebeslag volgen daaruit?
2. Hoe waarderen gebruikers het station-based concept in de huidige ruimtelijke en beleidsmatige context?
3. Welke motieven, drijfveren en profielkenmerken bepalen het gebruik? 

De vragenlijst is aangepast aan de huidige markt en beleidscontext, met aanvullende vragen over motieven en gedragingen. In juli 2023 werden ruim 13.000 gebruikers uitgenodigd; 1.281 volledig ingevuldee enquêtes zijn geanalyseerd (respons: 9,4%). De resultaten zijn gewogen en geanalyseerd conform ISO-normen voor marktonderzoek. 

Resultaten: fors minder autobezit, meer ruimte, minder CO₂ 

Het autobezit onder Greenwheels-gebruikers is uitzonderlijk laag: gemiddeld 0,15 auto per huishouden tegenover 1,15 landelijk. 86% geen eigen auto. Eén op de drie gebruikers heeft een of meerdere auto’s weggedaan of niet aangeschaft dankzij Greenwheels. Op basis van een extrapolatie van de enquête-uitkomsten naar het totale gebruikersbestand komt dit neer op een indicatie van circa 25.800 potentieel vermeden privéauto’s (binnen de gebruikersgroep; afhankelijk van aannames). Omgerekend naar de omvang van de vloot impliceert dit binnen de gebruikersgroep een verhouding van gemiddeld circa 14 gebruikers-‘vermeden’ privéauto’s per deelauto. Dit levert een ruimtebesparing op van circa 300 m² per auto, oftewel 156 voetbalvelden voor de gehele vloot. Dit betekent niet dat het plaatsen van één deelauto automatisch tot 14 minder geparkeerde auto’s in de openbare ruimte leidt; het effect is sterk afhankelijk van lokale omstandigheden en beleid (o.a. parkeerschaarste en aanwezigheid van ov). 

Ook het mobiliteitsgedrag verandert: Greenwheels-gebruikers rijden gemiddeld 1.250 kilometer per jaar minder met de auto. 40% geeft aan minder te rijden, en de vrijgevallen ritten worden voornamelijk vervangen door ov en fiets. Gebruikers zijn uitgesproken multimodaal: gemiddeld maken zij zeven treinritten per maand, tegenover acht per jaar bij de gemiddelde automobilist. De geschatte CO₂-besparing per gebruiker bedraagt circa 150 kilogram per jaar.  

Het station-based concept wordt zeer goed gewaardeerd: 94% is (zeer) tevreden. Gebruikers waarderen vooral de zekerheid van een vaste plek, herkenbare locaties en de nabijheid. Gemiddeld zijn gebruikers bereid om 575 meter naar een deelauto te lopen of fietsen; aanzienlijk meer dan de vaak gehanteerde beleidsnorm van 400 meter. Dit vergroot het potentiële verzorgingsgebied per standplaats. 

De deelauto wordt vooral gebruikt voor incidentele ritten zoals familiebezoek, het vervoeren van spullen of weekendtrips, en slechts beperkt voor woon-werkverkeer. Belangrijke motieven zijn gemak, kostenbesparing en flexibiliteit ten opzichte van ov. 

De typische gebruiker is tussen de 35 en 55 jaar oud, woont in stedelijk gebied, is hoogopgeleid en woont in een één- of tweepersoonshuishouden zonder kinderen. Ten opzichte van 2018 is het gebruikersprofiel verjongd, met een toename van alleenstaanden en kinderloos samenwonenden.  

Benut deelauto’s als instrument voor ruimtelijke en mobiliteitsopgaven 

De resultaten onderbouwen dat station-based autodelen onder gebruikers kan bijdragen aan lager autobezit en duurzamere mobiliteit. De realiseerbare netto-effecten vragen actieve sturing op randvoorwaarden (o.a. parkeerbeleid en ruimtelijke inbedding). Goudappel adviseert gemeenten om deelauto’s expliciet te positioneren als beleidsinstrument bij gebiedsontwikkeling, parkeernormen en mobiliteitshubs. Mits goed georganiseerd en aantrekkelijk gepositioneerd, kunnen deelauto’s een substantieel alternatief vormen voor het bezit van een privéauto. 

Daarnaast blijkt dat gebruikers bereid zijn om grotere afstanden naar een deelauto te overbruggen dan vaak wordt aangenomen. Dit biedt mogelijkheden om het verzorgingsgebied per standplaats te vergroten, waardoor met minder locaties toch een goede stedelijke dekking mogelijk is. 

Voor Greenwheels biedt het onderzoek waardevolle inzichten voor positionering richting beleidsmakers en ontwikkelaars, onderbouwd met harde cijfers over impact en gebruikersprofiel. Door het onderzoek periodiek te herhalen, kan Greenwheels samen met Goudappel gericht sturen op uitbreiding, samenwerking en communicatie, met meerwaarde voor zowel gebruikers als steden. 

Inzicht als motor voor beleidsmatige én commerciële keuzes 

Het onderzoek laat zien hoe gebruikers hun autobezit en mobiliteitskeuzes aanpassen. In combinatie met passende beleidsrandvoorwaarden kan dit zich vertalen in ruimtewinst. Door gebruikersgedrag te koppelen aan beleidsdoelen en ruimtevraag, ondersteunt Goudappel overheden én aanbieders bij het strategisch inzetten van station-based deelauto’s in een veranderende stedelijke context. 

Opdrachtgever: Greenwheels 

Jaar: 2023