Realistischere fiets- en ov-routekeuze in regionale verkeersmodellen

Project

Hoe kunnen regionale verkeersmodellen een realistischer en beter uitlegbaar beeld geven van fiets- en ov-gebruik? Die vraag stond centraal in het samenwerkingsverband SIVMO. Goudappel onderzocht samen met de partners van SIVMO hoe de routekeuze voor fiets en openbaar vervoer inhoudelijk kon worden verbeterd, met oog voor praktische toepasbaarheid in de dagelijkse modelpraktijk.

Waarom betere fiets- en ov-routekeuze nodig is

Regionale verkeersmodellen worden steeds intensiever ingezet bij beleids- en investeringsvraagstukken rondom duurzame mobiliteit. Tegelijkertijd groeide bij de partners binnen SIVMO de behoefte aan een realistischer weergave van fiets- en ov-verplaatsingen en een betere aansluiting op tellingen en praktijkervaringen. De centrale vraag was hoe de routekeuzemodellering voor fiets en openbaar vervoer verbeterd kan worden, zonder dat dit leidt tot onwerkbare modellen of buitensporige rekentijden.

Samen werken aan betere routekeuzes

Goudappel heeft dit vraagstuk samen met de SIVMO-partners opgepakt in een aanpak waarin inhoudelijke verdieping en praktische toepasbaarheid hand in hand gingen. Na een eerste verkenning van knelpunten en verbeterwensen binnen bestaande regionale verkeersmodellen, is een afwegingskader opgesteld. Dit kader maakte het mogelijk om potentiële verbeteringen in de fiets- en ov-routekeuzemodellering gestructureerd te beoordelen op onder meer inhoudelijke meerwaarde, uitlegbaarheid, benodigde data en rekentijd. Op basis hiervan zijn gezamenlijk de meest kansrijke verbeteringen geselecteerd.

Toedelingsplot ov met haltes en lijnen weergegeven in Den Haag (VMRDH)

Beschrijving van deze afbeelding

Een kaart van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) die de intensiteit van het openbaar vervoer per etmaal toont. De kleuren en diktes van de lijnen variëren op basis van het aantal reizigers of ritten, met een gedetailleerde legenda voor vervoerswijzen.

Onderwerp: Visualisatie van de OV-stromen in de regio Den Haag.
Legenda Vervoerswijzen:
- Bus: Blauw
- Tram: Paars
- Sprinter/Intercity/HST: Groen, Geel en Rood
- Metro/Sneltram: Donkerblauw en Oranje
Legenda Intensiteit (Etmaalwaarden):
- De dikte en kleur van de "onderlaag" geven het volume aan.
- Lichtgroen/Geel: 0 - 5.000 eenheden.
- Oranje: 10.000 - 20.000 eenheden.
- Donkerrood: De drukste corridors met meer dan 25.000 eenheden per etmaal.
Visuele analyse: Er is een zeer drukke centrale as (dikke rode lijn) zichtbaar die door het hart van de stad loopt, wat duidt op een hoofdroute voor trein of tram met extreem hoge bezetting. De kaart toont ook specifieke haltes voor bus, tram en trein met bijbehorende iconen.

Van idee naar praktijk: twee verbeteringen getest

De geselecteerde verbeteringen zijn vervolgens uitgewerkt en getest in een Proof of Concept-fase. In deze fase zijn twee concrete verbeteringen onderzocht en toegepast in bestaande regionale verkeersmodellen van de SIVMO-partners:

Node-to-node fietstoedeling, waarmee fietsverkeer fijnmaziger en realistischer over het netwerk wordt verdeeld, inclusief intra-zonale ritten en een betere modellering van first- en last-mile.
Capaciteitsafhankelijke ov-toedeling, waarbij drukte en voertuigcapaciteit expliciet zijn meegenomen in de toedeling, zodat overvolle lijnen leiden tot andere routekeuzes en realistischer uitkomsten.

Door deze verbeteringen toe te passen in operationele modellen, konden de partners de effecten direct beoordelen en ervaringen opdoen met de praktische toepasbaarheid.

Toedelingsplot fietsverkeer node-to-node in de Schilderswijk in Den Haag (VMRDH)

Beschrijving van deze afbeelding

Locatie: De kaart toont een specifiek deel van een stad met herkenbare punten zoals "De Houtzagerij", "Kinderboerderij", het "Teniersplantsoen" en de "Jip en Janneke" (speelplaats).
Data-visualisatie: De straten zijn opgedeeld in kleine segmenten. Elk segment heeft een kleur en een getal:
- Blauw: Waarden rond de 1000-1900 (bijv. 1879, 1989).
- Geel/Oranje: Hogere waarden tussen de 2000 en 2400 (bijv. 2148, 2423).
- Rood/Bruin: De hoogste waarden, variërend van 3000 tot boven de 3400 (bijv. 3080, 3419).
Gebouwen: Individuele panden zijn grijs omlijnd met huisnummers. De kaart is zeer technisch en bedoeld voor stedenbouwkundige analyse.

Wat dit oplevert voor beleid en modelpraktijk

De uitgevoerde pilots maken duidelijk dat gerichte verbeteringen in de routekeuzemodellering een grote stap voorwaarts betekenen. Fiets- en reizigersstromen worden realistischer over het netwerk verdeeld. De modeluitkomsten sluiten beter aan bij tellingen en zijn overtuigender en beter uitlegbaar in beleidsprocessen.

Daarnaast hebben de pilots waardevolle inzichten opgeleverd in wat er in de praktijk nodig is om deze innovaties toe te passen: van datavereisten en rekeninspanning tot aandachtspunten bij implementatie. Daarmee beschikken SIVMO en haar partners nu over concrete en direct toepasbare handvatten om hun regionale verkeersmodellen toekomstbestendig te maken en beter te laten aansluiten op actuele opgaven rond fiets, openbaar vervoer, bereikbaarheid en leefbaarheid.

Verschilplot ov (relatief) met en zonder capaciteitsafhankelijk toedelen ov

Beschrijving van deze afbeelding

Context: De kaart toont een groter stedelijk en landelijk gebied met een snelwegknooppunt (klaverblad) aan de rechterkant.
Gemarkeerde routes: Er loopt een dikke, felgroene lijn door het midden van de kaart, met verschillende zijtakken.
Numerieke indicatoren: Langs de groene routes staan getallen zoals -180, -130, -80, 10, 20 en 110.
- Negatieve getallen (in het zwart/roodachtig) wijzen waarschijnlijk op een afname (bijv. minder voertuigen of kortere reistijd).
- Positieve getallen wijzen op een toename.
Doel: Deze kaart wordt vaak gebruikt in verkeersmodellen om het effect van een maatregel (zoals een nieuwe weg of fietspad) op de rest van het netwerk te tonen.

Wat Goudappel hierin voor u kan betekenen

In dit project was Goudappel verantwoordelijk voor de inhoudelijke analyse, het opstellen van het afwegingskader, de technische uitwerking van de pilots en de duiding van de resultaten. Vanuit onze expertise in verkeersmodellering en modelinnovatie is samen met de SIVMO-partners gewerkt aan verbeteringen die praktisch toepasbaar zijn en direct waarde toevoegen in de dagelijkse modelpraktijk.

Opdrachtgever: SIVMO (Samenwerking en Innovatie in VerkeersModellen door Overheden)
Jaar: 2025