Wie kan anders reizen bij werkzaamheden, en wat is daarvoor nodig? Datagedreven inzicht in overstappotentieel en kansrijke maatregelen
Wie wordt geraakt, wie kan anders reizen en welke maatregel is kansrijk? Bij wegwerkzaamheden, evenementen en nieuw mobiliteitsbeleid zijn dat vaak lastig te beantwoorden vragen. Binnen het samenwerkingsverband DRO werken we aan toepassingen die helpen om dit sneller en datagedreven inzichtelijk te maken. Eén van die toepassingen laat zien waar overstappotentieel zit en welke mobiliteitsmaatregelen voor verschillende doelgroepen kansrijk zijn.
Van hinder naar gerichte maatregelen per doelgroep
Werkzaamheden zetten de bereikbaarheid van steden onder druk. Om hinder te beperken, zijn niet alleen omleidingen en verkeersmanagement relevant. Ook slim reizen biedt kansen: kunnen reizigers een andere route kiezen, op een ander moment vertrekken, met een andere vervoerwijze of bijvoorbeeld thuiswerken?
De volgende vraag is lastiger: voor wie is welk alternatief kansrijk, en welke maatregel helpt om die verandering mogelijk te maken? Om dat inzicht te krijgen, zijn nu vaak meerdere databronnen, analyses en expertkennis nodig. Daardoor worden nog geregeld generieke maatregelen ingezet, terwijl niet iedere reiziger dezelfde mogelijkheden of behoeften heeft. Bovendien ontbreekt vooraf vaak duidelijk inzicht in de te verwachten impact van maatregelen.
Een fietsregeling kan bijvoorbeeld kansrijk zijn voor een werknemer die binnen 15-10 kilometer van het werk woont, maar veel minder passend voor iemand die verder weg woont of weinig alternatieven heeft.
Daarom werken we aan manieren om sneller inzicht te krijgen in doelgroepen, reisalternatieven, overstappotentieel en het verwachte effect van maatregelen, zonder voor iedere verkenning direct een uitgebreide verkeersmodelstudie uit te voeren.
Inzicht in overstappotentieel
Een van de toepassingen die we hiervoor momenteel ontwikkelen, is een datagedreven applicatie onder de werknaam ‘Shiftwijzer’, die in beeld brengt:
- welke reizigers worden geraakt;
- welke alternatieven voor hen beschikbaar zijn;
- waar het grootste overstappotentieel zit;
- welke maatregelen per doelgroep het meest kansrijk zijn.
Zo kunnen beleidsmakers en wegbeheerders maatregelen gerichter inzetten: voor de juiste reiziger, op de juiste plek en met beter zicht op het verwachte effect. Daarmee ontstaat een sterkere basis voor keuzes die bijdragen aan bereikbaarheid, duurzaamheid en leefbaarheid.
Hoe het werkt
De toepassing brengt stap voor stap in beeld wat een mobiliteitsopgave betekent voor reizigers en welke mogelijkheden er zijn om reisgedrag te veranderen:
- Project: de hinderopgave in beeld
Het vertrekpunt is een concrete mobiliteitsopgave, zoals een wegafsluiting. Kenmerken zoals het betreffende wegvak, de periode, capaciteitsreductie, maar ook de impact op de doorstroming op het wegennet en relevante beleidsdoelen worden meegenomen. - Hinder: inzicht in wie wordt geraakt
Vervolgens wordt zichtbaar welke reizigers door de opgave worden geraakt. Hierbij ontstaat inzicht in onder meer herkomst en bestemming, reismotief en verschillende reizigerskenmerken en doelgroepen. - Potentieel: inzicht in wie anders kan reizen
Voor de getroffen reizigers wordt gekeken welke alternatieven beschikbaar zijn en waar overstappotentieel zit. Zo ontstaat inzicht in welke groepen mogelijk anders kunnen reizen en welke alternatieven daarvoor kansrijk zijn. - Maatregelen: inzicht in wat kansrijk is
Deze inzichten worden vervolgens vertaald naar mogelijke mobiliteitsmaatregelen. Zo wordt duidelijk welke maatregelen voor welke groepen kansrijk zijn en hoe ze bijdragen aan beleidsdoelen.
Wat levert het op?
De toepassing helpt om sneller van een mobiliteitsvraag naar een onderbouwde eerste inschatting te komen:
- beter zicht op wie door een maatregel of verstoring wordt geraakt én wie kan veranderen;
- gerichtere maatregelen per doelgroep;
- vooraf beter inzicht in het verwachte effect van maatregelen;
- effectievere besteding van budgetten;
- betere onderbouwde keuzes richting project, beleid en omgeving.
Onderbouwd met data, modellen en gedragsinzichten
De toepassing combineert verschillende databronnen en modellen, zoals verkeersmodeldata, NDW-data en een synthetische populatie met analysetechnieken zoals met selected-linkanalyses en clustering. Aangevuld met informatie over reisalternatieven en gedragsgevoeligheid, ontstaat inzicht in wie door een opgave wordt geraakt, welke alternatieven beschikbaar zijn en hoe kansrijk een overstap naar ander reisgedrag is.
Ontwikkeld met en voor de praktijk
De toepassing wordt ontwikkeld binnen het DRO-consortium, samen met de gemeenten Amsterdam en Almere, en Groningen Bereikbaar. De huidige versie richt zich op wegwerkzaamheden en modal shift.
De toepassing is nog volop in ontwikkeling. Samen met beleidsmakers en wegbeheerders willen we toetsen waar deze de meeste waarde toevoegt in de praktijk. Praktijkervaringen en nieuwe toepassingsvragen helpen bepalen welke functionaliteiten we als volgende stap willen ontwikkelen. Denk aan meer inzicht in reisalternatieven, effecten op meerdere netwerken of juist toepassing bij andere opgaven, zoals evenementen.
