Steeds snellere fietsers: hoe verandert de rotonde mee? Ontwerpend onderzoek naar de rotonde van de toekomst
De opkomst van elektrische fietsen heeft het fietsverkeer de afgelopen vijf tot tien jaar flink veranderd. Fietsers rijden gemiddeld sneller en er zijn grotere snelheidsverschillen tussen fietsers. Dat heeft gevolgen voor een vertrouwd onderdeel van onze infrastructuur: de rotonde. Want als een fietser sneller bij een oversteek is, heeft een automobilist minder tijd om deze waar te nemen, de situatie in te schatten en te reageren. Is de rotonde zoals we die kennen daar nog wel voldoende op ingericht? In een ontwerpend onderzoek verkenden adviseurs Remon Siegel, Thomas Groot en Rico Andriesse hoe het basisontwerp van de rotonde kan meebewegen met het veranderende fietsverkeer. Hun voorstel: rem zowel de auto als de fiets af vóór het conflict en verbeter het zicht.
Headerbeeld: © Rico Andriesse
Het basisontwerp onder de loep
Rotondes hebben zich bewezen als verkeersveilige kruispuntoplossingen. Voor fietsers en voetgangers maken ze een snelle en comfortabele oversteek mogelijk. De vraag is niet of de positie van de fietser moet veranderen, maar of het ontwerp van de rotonde nog voldoende aansluit bij de hogere snelheden van het huidige fietsverkeer.
Eerder onderzoek van Goudappel naar rotondes waar ernstige ongevallen met fietsers plaatsvonden, wees op vier terugkerende aandachtspunten:
- de complexiteit van afwijkende rotondevormen;
- beperkt zicht op naderende fietsers;
- te weinig afstand tussen het beslismoment en het conflictpunt;
- onvoldoende ruimte voor fietsers om met een noodmanoeuvre een aanrijding te voorkomen.
Bij al deze aandachtspunten speelt de hogere snelheid van fietsers een belangrijke rol. Dat riep de vraag op: zijn kleine aanpassingen aan bestaande rotondes voldoende, of is het tijd om het basisontwerp opnieuw te bekijken?
De belangrijkste ontwerpdoelen: auto en fiets langzamer, beter zicht
In het ontwerpend onderzoek namen we een veelvoorkomende situatie als uitgangspunt: een enkelstrooksrotonde binnen de bebouwde kom, met eenrichtingsfietspaden waarop fietsers voorrang hebben.
In het onderzoek stonden drie doelen centraal:
- een lagere snelheid van auto’s bij het naderen, rondrijden en verlaten van de rotonde;
- een lagere snelheid van fietsers voordat zij het autoverkeer kruisen;
- beter zicht tussen automobilisten en fietsers.
Het is hierbij belangrijk dat automobilisten en fietsers elkaar op tijd kunnen zien. Zo kunnen automobilisten inschatten of fietsers de rotonde blijven volgen, en kunnen fietsers beter inschatten of een automobilist stopt.
Ontwerpvoorstel voor de aangepaste basisrotonde met snelheidsremmende ontwerpprincipes voor auto- en fietsverkeer
Zo ziet het aangepaste ontwerp eruit
Het onderzoek leverde een nieuw basisontwerp op. Om de snelheid van het autoverkeer te verlagen, is hierin de rijbaan smaller en de rijlijnen bij het op- en afrijden krapper. Overrijdbare delen van het middeneiland en overrijdbare (rammel)stroken in de binnenbochten zorgen ervoor dat ook vrachtverkeer voldoende ruimte houdt. De theoretische doorrijsnelheid voor personenauto’s komt daarmee uit op ongeveer 25 km/uur, wat aanzienlijk lager is dan bij het huidige standaardontwerp.
Ook het fietspad krijgt vlak voor de oversteek een krappere boog. Daardoor komt de berekende fietssnelheid uit op ongeveer 12 tot 15 km/uur. Het fietspad moet daarbij voldoende breed en vergevingsgezind blijven, zodat fietsers hun aandacht kunnen richten op de oversteek en het overige verkeer.
Goed zicht is hierbij onmisbaar. Het fietspad wordt daarom zo vormgegeven dat automobilisten en fietsers elkaar tijdig kunnen zien, terwijl de route logisch, comfortabel en compact blijft. Daarbij blijft het fietspad in het onderzochte ontwerp dicht langs de rotonde lopen en blijft de voorrang voor fietsers behouden.
Van ontwerp naar praktijk
De kracht van het ontwerp zit niet in afzonderlijke maatregelen, maar juist in de combinatie ervan. De verschillende elementen zijn eerder al los toegepast, maar nog niet eerder in deze samenhang.
Het onderzoek levert geen ontwerp op dat overal één op één kan worden toegepast. De precieze vormgeving vraagt om maatwerk. Per locatie moeten onder meer rijlijnen, fietsbogen, snelheden en zichthoeken zorgvuldig worden getoetst.
Rotondes blijven een waardevolle kruispuntoplossing, maar het veranderende fietsverkeer vraagt ook om een ontwerp dat meebeweegt. Door snelheid, zicht en rijlijnen in samenhang te bekijken, ontstaat een ontwerp dat beter rekening houdt met hogere fietssnelheden.
De volgende stap is om in de praktijk te toetsen of de combinatie van maatregelen ook daadwerkelijk het gewenste effect heeft op de verkeersveiligheid. Daarom nodigen we gemeenten en ontwerpers uit om op het ontwerp te reageren en mee te denken over geschikte testlocaties.
Lees hier het volledige onderzoek
