Strategische ov-visie voor Dortmund Toekomstgerichte strategie met ov als drager van mobiliteitstransitie

Foto: © Jörg Schimmel

Openbaar vervoer als drager van de mobiliteitstransitie

Dortmund werkt met het Masterplan Mobilität 2030 aan een fundamentele mobiliteitsomslag. Straks moet minstens twee derde van alle verplaatsingen met ov, fiets of lopen plaatsvinden. Binnen die langetermijnstrategie was er behoefte aan een ov-deelconcept. Daarbij stond niet alleen de kwaliteit van het huidige netwerk centraal, maar ook de bijdrage van openbaar vervoer aan bereikbaarheid, klimaatdoelen, sociale inclusie en de verschuiving van autoverkeer naar duurzame vervoerwijzen. 

Van netwerkanalyse naar beoordelingskader voor ov-bereikbaarheid

We voerden het project samen met Planersocietät uit. We combineerden onze kennis van ov, ruimtelijke ontwikkeling en multimodale bereikbaarheid met de lokale kennis en begeleiding van Planersocietät.

We analyseerden het bestaande ov-netwerk, inclusief bus, stadtbahn, H-Bahn, regionale spoorverbindingen, knooppunten en de koppeling met fiets, deelmobiliteit en P+R/B+R. Dat bracht in beeld waar het openbaar vervoer goed functioneert en waar verbetering nodig is.

Ook werkten we de ov-bereikbaarheidsanalyse uit en vertaalden deze naar een praktisch beoordelingskader met ÖPNV-Güteklassen (een veelgebruikte methodiek in Duitsland om de effectiviteit van ov-netwerken in beeld te brengen). Daarmee werd zichtbaar hoe goed woongebieden in Dortmund met het openbaar vervoer ontsloten zijn én kan de stad ov-bereikbaarheid structureel meenemen in de beoordeling van (ontwikkel)locaties, bestemmingsplannen en andere ruimtelijke ontwikkelingen.

In werksessies met stakeholders bespraken we voorbeelden van ov-oplossingen als inspiratie voor Dortmund en vertaalden we de analyses naar een toekomstbeeld, duidelijke ontwikkeldoelen en een samenhangend pakket van maatregelen. Belangrijk onderdeel van onze aanpak was participatie: via werksessies, een werkgroep, thematische workshops en online gesprekken betrokken we ook meer dan 2.300 inwoners van Dortmund actief bij het ontwikkelen van het concept. 

Resultaat: strategisch ov-concept als basis voor planvorming

Het resultaat is een strategisch ov-concept dat als inhoudelijke basis dient voor het vernieuwde openbaarvervoersplan van Dortmund (Nahverkehrsplan). Het concept bevat concrete ontwikkelrichtingen voor regionale railverbindingen, Stadtbahn, H-Bahn, bus, mobiliteitsknooppunten, toegankelijkheid, servicekwaliteit, digitalisering en emissiearme mobiliteit. Denk aan uitbreiding van het Stadtbahn- en H-Bahn-aanbod, een nieuwe hiërarchie voor het busnet, minimaal 45 mobiliteitsstations, betere fiets- en overstapvoorzieningen, toegankelijke haltes en de verdere verduurzaming van het openbaar vervoer.

Doorrekening van de effecten laat zien dat het plan bijdraagt aan een hoger ov-aandeel in de modal split: van circa 22% naar 28% in 2035. Dat vertaalt zich in een groei van circa 120 miljoen reizigers nu naar 175–190 miljoen reizigers per jaar. Op termijn kan het ov-aandeel verder doorgroeien, met positieve effecten op mobiliteitsdeelname, toegankelijkheid, leefkwaliteit en CO₂-reductie. Tegelijkertijd laat het concept zien welke randvoorwaarden daarvoor nodig zijn, zoals investeringen in infrastructuur, personeel, exploitatie en governance.

Basis voor verdere uitwerking

De strategische OV-visie is op 9 juli bestuurlijk besproken en vastgesteld. Daarmee vormt het de basis voor de verdere uitwerking van de mobiliteitstransitie van Dortmund.

Wat Nederlandse overheden hiervan kunnen leren

De Duitse context verschilt van de Nederlandse. In Duitsland speelt de formele Nahverkehrsplanung een grote rol en krijgt de koppeling tussen stedelijk ov, regionaal spoor en ruimtelijke ontwikkeling veel gewicht. Ook is de auto nog veel dominanter dan in veel Nederlandse steden. Juist daarom is de urgentie en motivatie groot om de potentie van ov, fiets en andere duurzame vervoerswijzen beter te benutten.

Tegelijkertijd zijn de opgaven vergelijkbaar met die in Nederland: betrouwbaarheid, toegankelijkheid, overstapkwaliteit, regionale samenhang en de koppeling tussen ov-investeringen en gebiedsontwikkeling. De belangrijkste les: een robuuste ov-visie begint niet met het samenbrengen van losse projecten, maar vraagt om een integrale analyse van netwerk, gebruik, verknoping en stadsontwikkeling. Dat kan alleen als strategie, participatie en uitvoeringsagenda vanaf het begin met elkaar verbonden worden. 

Opdrachtgever: Stadt Dortmund
Jaar: 2024–2026
Partners: Planersocietät