Toegankelijkheidsplan Hof van Twente: toegankelijke looproutes voor zes kernen

Project

Strategie en ruimte

Hoe zorgen we ervoor dat iedereen zich zelfstandig, veilig en prettig door de openbare ruimte kan verplaatsen? Met die vraag van de gemeente Hof van Twente ging Goudappel aan de slag. Met data, eigen analysetools en de ervaringen van inwoners, brachten we de belangrijkste looproutes in beeld. Dit vertaalden we naar een toegankelijkheidsplan met per kern een samenhangend voetgangersnetwerk en concrete inrichtingskenmerken.

Headerbeeld: © Gemeente Hof van Twente

Een fijne openbare ruimte voor alle inwoners

Hof van Twente wil een gezonde en inclusieve gemeente zijn en blijven, met een fijne leefomgeving en goede voorzieningen. Een toegankelijke openbare ruimte is daarvoor essentieel. Maar toegankelijkheid mag niet bestaan uit losse ingrepen: een geleidelijn, verlaagde stoep of rustpunt heeft weinig waarde als de route ervoor of erna niet toegankelijk is. Daarom vroeg de gemeente ons om een samenhangend toegankelijkheidsplan op te stellen voor de zes kernen van Hof van Twente: Goor, Delden, Markelo, Diepenheim, Hengevelde en Bentelo.

Van data-analyse naar ervaringen op straat

Onze eerste vraag was: voor wie richten we de openbare ruimte in? Daarbij keken we niet naar de gemiddelde voetganger, want die bestaat niet, maar naar vijf groepen met verschillende wensen en behoeften:

mensen met een fysiek hulpmiddel;
mensen met een zintuiglijke beperking;
mensen met een verstandelijke beperking;
kinderen;
ouderen.

Wat voor de één goed werkt, kan voor de ander juist een obstakel zijn. Door bij de inrichting rekening te houden met deze verschillende groepen, ontstaat een openbare ruimte waarin vrijwel iedereen zich prettig kan verplaatsen.

Vijf doelgroepen voor toegankelijkheid.

Omschrijving van de afbeelding

Op deze afbeelding zijn de vijf doelgroepen met verschillende wensen en behoeften te zien:

Iedereen met een fysiek hulpmiddel;
Iedereen met een zintuiglijk lichamelijke beperking;
Iedereen met een verstandelijke beperking;
Kinderen;
Ouderen.

De stapelpad-methode

Voor het opstellen van het voetgangersnetwerk gebruikten we onze stapelpad-methode. Daarin combineren we kaarten van belangrijke herkomsten, bestemmingen en voorzieningen met actuele loopstromen en routes uit Nederlands Loopstromenmodel met populaire wandel- en hardlooproutes op basis van Strava-data en toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Door deze lagen over elkaar te leggen per kern van de gemeente, ontstaan de contouren van het plaatselijke voetgangersnetwerk: alle routes waarmee inwoners woningen, winkels, scholen, zorgvoorzieningen, openbaar vervoer en andere dagelijkse bestemmingen bereiken.

Op pad met ervaringsdeskundigen

Om zeker te weten dat onze uitwerking aansluit bij de praktijk, toetsten we onze analyse tijdens een schouw met ervaringsdeskundigen. Zij lieten zien waar ze dagelijks tegenaan lopen, zoals kliko’s op het trottoirs, smalle doorgangen of een geleidelijn die plotseling stopt. Zo hielpen ze ons bepalen waar extra kwaliteit nodig is. Hiermee scherpten we het voetgangersnetwerk en de voorgestelde inrichtingskenmerken verder aan.

Op pad met ervaringsdeskundigen om dagelijkse obstakels in de praktijk te ervaren.

Een voetgangersnetwerk met twee toegankelijkheidsniveaus

Met alle verzamelde inzichten stelden we voor iedere kern van Hof van Twente een eigen voetgangersnetwerk op. Hierin maken we onderscheid tussen twee toegankelijkheidsniveaus met bijbehorende inrichtingskenmerken:

Basisnetwerk: alle routes die nodig zijn om woningen en voorzieningen te voet bereikbaar, bruikbaar en begrijpelijk te maken.
Hoofdnetwerk: routes waar het extra druk is of waar bepaalde groepen extra kwaliteit nodig hebben. Denk aan routes naar zorginstellingen, publieke voorzieningen, winkelgebieden, ov-haltes of drukke oversteeklocaties. Daar gelden aanvullende eisen voor bijvoorbeeld de breedte van het voetpad, rustpunten, routegeleiding of oversteken.

Voorbeeld: het voetgangersnetwerk van Goor

Omschrijving van de afbeelding

Deze afbeelding toont een overzichtskaart van de plaats Goor, getiteld "Netwerk en voorzieningen". De kaart brengt de verkeersinfrastructuur en de ligging van diverse openbare voorzieningen in kaart.

Structuur en Legenda

Linksonder op de afbeelding staat een legenda met de volgende categorieën:

Verkeersnetwerk:
- Hoofdnetwerk: Duidelijk aangegeven met dikke, blauwe lijnen die als belangrijke aders door het centrum en de wijken lopen.
- Basisnetwerk: Aangegeven met dunnere, grijze/oranje-achtige straatlijnen die de rest van de bebouwde kom en omgeving verbinden.
Voorzieningen (Kleurcodering van gebouwen en iconen):
- Basisonderwijs: Gele vlakken.
- Middelbaar onderwijs: Oranje-gele vlakken.
- Zorg: Roze/paarse vlakken.
- Cultureel: Lichtpaarse vlakken.
- Horeca: Paarse vlakken.
- Sociaal maatschappelijk: Blauwgroene/turquoise vlakken.
- Sport: Donkergroene vlakken.
- Commercieel: Oranje vlakken (hoofdzakelijk in het centrum en op bedrijventerreinen).
- Ontwikkelingsplannen: Aangegeven met een schuine arceerlijn.
Openbaar vervoer & Parkeren:
- Treinstation: Een zwarte cirkel met het logo van een trein.
- Bushalte: Kleine paarse/roze rondjes verspreid langs de routes.
- Parkeren: Blauwe 'P'-iconen.

Geografische Indeling

De kaart toont de bebouwde kom van Goor tegen een lichtbeige, landelijke achtergrond. Het blauwe hoofdnetwerk vormt een ring- en kruisstructuur die het station, het winkelcentrum en de omliggende woonwijken met elkaar verbindt. Aan de zuidzijde is de spoorlijn met het treinstation en het Twentekanaal zichtbaar.

Praktische kwaliteitskader voor beheer en herinrichting

De netwerken en inrichtingskenmerken per kern brachten we samen in één toegankelijkheidsplan waarin staat welke looproutes belangrijk zijn, welk toegankelijkheidsniveau geldt per straat en welke inrichtingseisen daarbij horen. Daarmee beschikt de gemeente over een praktisch kwaliteits- en afwegingskader dat ontwerpers, beleidsmedewerkers en beheerders kunnen gebruiken bij onderhoud, herinrichting of nieuwe ontwikkelingen. Zo kan de gemeente stap voor stap toewerken naar een toegankelijk, veilig en inclusief netwerk waarin de voetganger een gelijkwaardige positie krijgt naast andere vervoerswijzen.

“We zijn erg tevreden met het plan, omdat het ons helpt om verschillende verbeteringen samen te brengen tot een logisch en herkenbaar netwerk van routes. Als gemeente zetten we hier bewust op in, omdat toegankelijkheid voor ons geen losse ingreep mag zijn, maar een samenhangend geheel. Zo werken we toe naar een openbare ruimte waarin mensen erop kunnen vertrouwen dat routes van begin tot eind toegankelijk zijn.”

Cyril Hummel | beleidsmedewerker WMO gemeente Hof van Twente

Samenhang als basis voor blijvende verbetering

Dit project bewijst dat een toegankelijke openbare ruimte niet ontstaat door losse maatregelen, maar door samenhangende keuzes. Data en modellen maken zichtbaar waar mensen lopen en ervaringsdeskundigen laten zien waar een route waar obstakels blijven bestaan. Juist die combinatie helpt om ambities te vertalen naar een samenhangend netwerk waarin verbeteringen elkaar versterken. Zo krijgt lopen een volwaardige plek in beleid, ontwerp en beheer, in lijn met het Nationaal Masterplan Lopen.

Lees ook het interview van Ruimte voor Lopen met Bas Alferink over dit project

Opdrachtgever: Gemeente Hof van Twente
Jaar: 2026