Bereikbaarheidsanalyses

Bereikbaarheid voor iedereen

Mobiliteit is essentieel voor de ontplooiingsmogelijkheden van mensen. Iedereen heeft recht op goed bereikbare werklocaties, ziekenhuizen, scholen en winkels, stelt ook het nieuwe kabinetsstandpunt Bereikbaarheid op Peil. Maar wanneer is bereikbaarheid goed? Welke specifieke doelgroepen ervaren verminderde bereikbaarheid? En ligt de oplossing hiervoor in ruimtelijk, voorzieningen- of juist mobiliteitsbeleid? Bereikbaarheidsanalyses bieden inzicht in de multimodale bereikbaarheid van gebieden, essentieel om onderbouwde afwegingen te maken.

Bereikbaarheidsanalyses in 4 stappen

Met onze (regionale) bereikbaarheidsanalyses krijgt u niet alleen inzicht in waar bereikbaarheid goed is of juist knelt, maar vooral ook in voor wie en waarom. Dat biedt houvast bij het onderbouwen en prioriteren van maatregelen en het betrekken van bestuurders, bewoners en andere stakeholders.

Samen startpunt bepalen

We starten met het bepalen van de uitgangspunten van de analyse. Hierin is ruimte voor flexibiliteit, afhankelijk van uw wensen. Samen bepalen we:

Welk gebied willen we analyseren?
Hoe definiëren we bereikbaarheid? Kijken we alleen naar reistijd of ook naar kosten en moeite?
Willen we inzoomen op specifieke doelgroepen of voorzieningen? Bent u geïnteresseerd in de bereikbaarheid van onderwijsinstellingen of juist in die van zorgcentra of sportlocaties?
Welke lokale ontwikkelingen spelen die bereikbaarheid kunnen beïnvloeden? Waar worden woningen en voorzieningen gepland? Welke verbeteringen in de mobiliteit zijn al gepland?
Welke informatie is er al beschikbaar? Is er al een onderzoek naar de bereikbaarheidsbehoeften van doelgroepen uitgevoerd? Zijn er al reistijdanalyses beschikbaar? We maken zo goed mogelijk gebruik van wat er al is.

Inzoomen op voorzieningen: hoe bereikbaar is de huisarts?

Om de situatie behapbaar te houden en goed te duiden, werken we met 'mandjes' van voorzieningen: logische sets van bestemmingen die mensen in het dagelijks leven willen kunnen bereiken. We maken onderscheid tussen lokale voorzieningen die mensen vooral op loop- en fietsafstand willen bereiken (zoals de supermarkt, huisarts, basisschool of een park of natuurgebied) en regionale voorzieningen waar ook het openbaar vervoer en de auto een rol spelen (zoals het ziekenhuis, onderwijsinstellingen en winkelcentra).

We kijken daarbij niet alleen óf het mandje bereikbaar is en binnen welke reistijd, maar ook naar de keuzevrijheid die mensen hebben: kun je meerdere voorzieningen bereiken en zijn deze met verschillende vervoerswijzen te bereiken, of is er weinig alternatief en ben je vooral auto-afhankelijk?

Voorbeeldanalyse: mate waarin mensen belangrijke voorzieningen kunnen bereiken met de fiets

Omschrijving van de afbeelding

Deze afbeelding is een thematische kaart van Nederland uit het jaar 2018. De kaart brengt in kaart hoe goed (of slecht) drie belangrijke basisvoorzieningen bereikbaar zijn met de fiets.

Algemene context

De kaart heeft als titel: "Gebieden met slechtste bereikbaarheid van mandje van voorzieningen". Het "mandje van voorzieningen" bestaat uit drie specifieke locaties: de huisarts, de supermarkt en de basisschool.

De legenda (Bereikbaarheid inwoners)

De kaart is onderverdeeld in kleine geografische segmenten. De kleuren geven aan hoe vaak een gebied tot de slechtst scorende 25% van Nederland behoort voor de drie genoemde voorzieningen:

Donkergroen: Het gebied scoort voor géén van de drie voorzieningen bij de slechtste 25%. Dit duidt op een goede bereikbaarheid per fiets.
Lichtgroen: Voor één van de drie voorzieningen hoort het gebied bij de slechtste 25%.
Geel/Oranje: Voor twee van de drie voorzieningen hoort het gebied bij de slechtste 25%.
Rood: Voor alle drie de voorzieningen (huisarts, supermarkt én basisschool) behoort het gebied tot de slechtst bereikbare 25% van het land.

Visuele verdeling op de kaart

De kaart laat een duidelijk contrast zien tussen de Randstad en de daaromheen liggende gebieden van Nederland:

West-Nederland (De Randstad): Gebieden zoals Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht zijn grotendeels donkergroen. Dit betekent dat in de stedelijke gebieden de voorzieningen per fiets zeer goed bereikbaar zijn.
Noord- en Oost-Nederland: Grote delen van de provincies Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel zijn fel rood gekleurd. In deze dunbevolkte gebieden moeten inwoners vaak veel verder fietsen voor de huisarts, supermarkt of school.
Zuid-Nederland: Zeeland is bijna volledig rood. In Noord-Brabant en Limburg is een mix te zien: de grotere steden (zoals Eindhoven en Maastricht) zijn groen, maar de omliggende landelijke gebieden kleuren oranje of rood.
De Waddeneilanden: Deze zijn grotendeels rood gekleurd, wat wijst op een lage dichtheid van deze drie voorzieningen.

Actuele reistijden naar voorzieningen in beeld

We brengen nauwkeurig de reistijden tussen elke herkomst en bestemming, en voor alle modaliteiten in beeld met actuele, hoogwaardige databronnen:

Auto: Floating Car Data geeft gedetailleerd en up-to-date informatie over reistijden per wegsegment inclusief vertraging, eerder toegepast in o.a. Zuid-Holland en Utrecht.
Fiets: inzicht in snelheden dankzij het Fietsersbond-netwerk en op basis van echt fietsgedrag uit ons Nederlands Verplaatsingspanel. Indien gewenst apart voor de e-bike.
Lopen: inzicht in snelheden voor mensen die goed en slecht ter been zijn.
Ov: we brengen verschillende combinaties van voor- en natransport in beeld. Reistijden berekenen we met de daadwerkelijke dienstregeling (GTFS), als gemiddelde over een uur, rekening houdend met frequenties.

Complete data over voorzieningen

Voor voorzieningen gebruiken we onze eigen, up-to-date datasets (o.a. gevuld met informatie uit CBS, OpenStreetMap, Zorgkaart Nederland, DUO en LISA). We controleren en vullen aan op basis van de informatie die u zelf beschikbaar heeft. Ook terugkijken in de tijd is mogelijk: hoe hebben reistijden en locaties van voorzieningen zich ontwikkeld?

Mogelijkheden en barrières van doelgroepen

We spitsen de analyse toe op doelgroepen door te kijken waar mensen wonen en welke mogelijkheden en barrières zij hebben. Uit eigen onderzoek weten we welke doelgroepen geen lange afstanden kunnen lopen, en hoe dit hun verplaatsingsopties beperkt.

Daarom kunnen we reistijden verrijken met kosten en moeite. Hoeveel mensen hebben bijvoorbeeld geen rijbewijs? Wie ervaart er fysieke, mentale of financiële barrières? Hoeveel van hun huishoudbudget zijn mensen maandelijks kwijt aan mobiliteit? We beschikken ook over methoden om met verschillende doelgroepen het gesprek aan te gaan over hun bereikbaarheidsbehoeften.

Bereikbaarheid van ziekenhuizen 2040 ov 45min

Voorbeeldanalyse: het aantal ziekenhuizen dat een 75-plusser kan bereiken met het ov, binnen 45 minuten

Omschrijving van de afbeelding

Deze afbeelding is een kaart van Nederland die de toekomstige bereikbaarheid van ziekenhuizen in het jaar 2040 voorspelt. De kaart richt zich specifiek op de kwetsbare groep 75-plussers die gebruikmaken van het openbaar vervoer (trein en bus).

Algemene context

De kaart toont een scenario genaamd "2040 Hoog". Het doel is om te laten zien hoeveel ziekenhuizen een oudere (75+) binnen 45 minuten reistijd met het ov kan bereiken vanuit hun woonplek. De kaart is opgebouwd uit duizenden kleine gekleurde stippen, waarbij elke stip een concentratie van inwoners representeert.

De legenda

De kleuren van de stippen geven het aantal bereikbare ziekenhuizen aan:

Rood: 0 ziekenhuizen bereikbaar binnen 45 minuten.
Lichtoranje/Beige: 1 ziekenhuis bereikbaar.
Lichtgroen: 2 ziekenhuizen bereikbaar.
Donkergroen: 3 of meer ziekenhuizen bereikbaar.

Visuele verdeling en trends

De kaart laat een scherp contrast zien tussen de grote steden en het landelijk gebied:

De Randstad (Amsterdam, Utrecht, Den Haag, Rotterdam): Dit gebied kleurt bijna volledig donkergroen. In de grote steden in het westen hebben 75-plussers in 2040 uitstekende toegang tot zorg; zij kunnen vaak kiezen uit drie of meer ziekenhuizen binnen drie kwartier reizen met bus of trein.
De 'Buitengebieden' (Periferie): Grote delen van Nederland zijn bezaaid met rode stippen. Dit betekent dat in deze gebieden 75-plussers in 2040 geen enkel ziekenhuis binnen 45 minuten kunnen bereiken met het openbaar vervoer. Dit is met name zichtbaar in:
- Bijna heel Zeeland.
- De kop van Noord-Holland.
- Grote delen van Friesland, Groningen en Drenthe.
- De Achterhoek en grote delen van Overijssel.
- De grensgebieden van Limburg en het midden van Noord-Brabant.
Regionale centra: Rondom middelgrote steden zoals Eindhoven, Tilburg, Enschede en Groningen-stad zie je kleine 'eilandjes' van groen en oranje, maar deze worden snel omringd door rode gebieden zodra men verder van de stadskern afraakt.

Integraal handelingsperspectief

Inzicht in bereikbaarheid is vaak pas de eerste stap. U wilt ook weten: waarom staat de bereikbaarheid onder druk? Aan welke ‘knoppen’ kan ik draaien om dit te verbeteren? Daar helpen we graag bij. Met databronnen zoals het Mobiliteitsspectrum en de Monitor Brede Welvaart en Mobiliteit kijken we terug in de tijd en duiden we de oorzaken van verminderde bereikbaarheid. Verdween er bijvoorbeeld een voorziening? Rijdt het ov niet frequent genoeg? Of zijn de fietsafstanden te lang?

Vervolgens kijken we vooruit en adviseren we over oplossingen. Omdat bereikbaarheid nooit alleen een mobiliteitsvraagstuk is, koppelen we dit aan opgaven als verkeersveiligheid, duurzaamheid en leefbaarheid. We adviseren over integrale maatregelen op het snijvlak van ruimtelijke ordening, mobiliteit en voorzieningen.

Daarbij maken we de trade-offs expliciet: een lagere snelheid is misschien goed voor de veiligheid en leefomgeving maar wat betekent dit voor de bereikbaarheid? En worden nieuwe woningen en voorzieningen op de goede plek gepland? Hierbij houden we rekening met specifieke doelgroepen, gebieden en bestaand beleid (zoals regionale ov-plannen of deelmobiliteitsbeleid).

Ondersteuning bij verdiepend onderzoek of vervolguitwerkingen

Het succesvol toepassen van oplossingen, kan alleen met een bestuurlijk gedragen beeld van welke bereikbaarheid u wilt nastreven en voor wie. We ondersteunen daarom ook bij:

Verdiepend onderzoek naar barrières van doelgroepen
Uitwerken van regionale bereikbaarheidsprofielen
Het formuleren van bereikbaarheidsdoelen en streefnormen: hoe goed moeten voorzieningen bereikbaar zijn met welke vervoerwijzen, en voor wie?
Bestuurlijk bespreekbaar maken van keuzes en prioriteiten
Toetsen van effecten van plannen op verschillende doelgroepen met verkeersmodellen

Krijg nog meer inzicht in mobiliteitsongelijkheid

Welke barrières ervaren doelgroepen om werk en voorzieningen te bereiken?

Bekijk de aanpak

Oplossing

Waarom Goudappel goed kan helpen met (regionale) bereikbaarheidsanalyses

Brede kennis en ervaring: wij combineren inhoudelijke expertise van bereikbaarheid met relevante ervaring. Zo brachten we in 2006 bereikbaarheid van banen al in kaart met de voor iedereen online toegankelijke Nationale Bereikbaarheidskaart. Meer recent werkten we mee aan het kabinetsstandpunt Bereikbaarheid op Peil en onderzochten we de bereikbaarheid van de regio’s Zuid-Holland, Utrecht en West-Friesland.
Snel inzicht dankzij eigen databronnen: dankzij het Nederlands Verplaatsingspanel, Mobiliteitsspectrum en de Monitor Brede Welvaart & Mobiliteit hebben we direct inzicht in de bereikbaarheid van heel Nederland en afzonderlijke doelgroepen, hoe deze zich ontwikkelt en vergelijkingsmateriaal met andere regio’s en andere opgaven.
Maatwerk en verdiepende analyses: wilt u inzoomen op specifieke voorzieningen, modaliteiten of doelgroepen? Waar nodig leveren we maatwerk en verdieping, met aanvullende analyses, focusgroepen en interviews.
Zelf toegang tot persoonlijke dashboards: zelf aan de slag met de inzichten uit uw bereikbaarheidsanalyse? Dat kan via persoonlijke dashboards of onze webapplicatie OmniTRANS Analytics.
Inzicht én handelingsperspectief: we bieden meer dan inzicht in de huidige bereikbaarheid. We vertalen cijfers naar handelingsperspectief waarmee u gericht aan de slag kunt. De effecten van maatregelen kunnen we bovendien voor u toetsen met onze verkeersmodellen.
Ondersteuning bij besluitvorming: onze analyses vormen een stevige basis voor bestuurlijke besluitvorming. We helpen u graag bij de afstemming met verschillende beleidsdomeinen, regio's en het Rijk, die daarvoor nodig is.

Krijg ook grip op bereikbaarheid in uw regio

We helpen u graag met inzicht en concreet handelingsperspectief.

Stel uw vraag aan Themis

Bereikbaarheidsanalyses

Data en IT-oplossingen

Bereikbaarheid voor iedereen