Grip op mobiliteitsongelijkheid

Oplossing

mobiliteitsongelijkheid

Steeds meer regio’s en steden willen hun mobiliteitsbeleid inclusief maken. Zonder inzicht in waar bereikbaarheid tekortschiet, voor wie en welke drempels mensen ervaren, blijven sommige groepen alleen structureel buiten bereik. Goudappel helpt: in 5 stappen krijgt u inzicht in mobiliteitsongelijkheid en drempels en helpen we u dit te vertalen naar concrete oplossingen voor betere bereikbaarheid.

Mobiliteit als basis voor kansengelijkheid

Mobiliteit kan mensen kansen bieden. Maar wanneer mobiliteit niet goed is geregeld, kan dit mensen belemmeren om volwaardig deel te nemen aan de maatschappij. Wat als de dokter te ver weg is, werk onbereikbaar blijft of een kind niet op een sportclub kan, door een gebrek aan (passende) mobiliteitsopties? Mobiliteit is daarmee een belangrijke randvoorwaarde voor kansengelijkheid en het streven naar brede welvaart: iedereen moet gelijke kansen hebben om belangrijke bestemmingen te bereiken, binnen een redelijk tijdsbestek en tegen aanvaardbare kosten. 

In de praktijk is dat niet voor iedereen vanzelfsprekend. Onderzoek, zoals dat van het Planbureau voor de Leefomgeving, laat zien dat veel plekken – met name in landelijk gebied – beter bereikbaar zijn met de auto dan met het openbaar vervoer of de fiets. En dat mensen met een lager inkomen, gemiddeld veel meer drempels ervaren in het bereiken van medische voorzieningen, familie of vrienden. Denk aan tijd, afstand, kosten, fysieke en mentale beperkingen of gebrek aan alternatieven. Voor sommige groepen kan dit zelfs leiden tot vervoersarmoede.

“Mijn zoon raakte in het weekend gewond tijdens het buitenspelen. In het weekend rijdt er bij ons geen bus en we kennen niemand met een auto. Daardoor moesten we wachten tot maandag om naar het ziekenhuis te gaan.”

Deelnemer aan onderzoek naar vervoersarmoede in Altena

Beleid standaard toetsen op inclusiviteit

Niet voor niets riep de Tweede Kamer op om mobiliteitsbeleid standaard te toetsen op inclusiviteit en werkt het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat aan een nieuwe visie op bereikbaarheid

Inclusief mobiliteitsbeleid: van ambitie naar uitvoering

Veel gemeenten, provincies en regio’s onderschrijven het belang van inclusief mobiliteitsbeleid: beleid dat alle verschillende groepen binnen de samenleving, ook ouderen, jongeren, mensen met een fysieke of mentale beperking of mensen met een lager inkomen, voldoende mogelijkheden biedt om essentiële bestemmingen te bereiken. 

In de praktijk is het vaak lastig om deze ambitie te vertalen naar concrete beleidskeuzes. Het ontbreekt vaak aan concreet inzicht in:

  • Waar mobiliteitsongelijkheid zich voordoet;
  • Welke doelgroepen hierdoor worden geraakt;
  • En welke factoren hieraan ten grondslag liggen;

Zonder dit inzicht blijft het onmogelijk om prioriteiten te stellen, maatregelen te onderbouwen of het gesprek aan te gaan met andere beleidsdomeinen. Mobiliteitsongelijkheid wordt immers niet alleen beïnvloed door mobiliteitsbeleid. Ook ruimtelijke keuzes, de ligging van voorzieningen en sociaal beleid bepalen in sterke mate hoe bereikbaar een gemeente of regio is voor verschillende groepen.

Publieke mobiliteit: van mobiliteitsvraagstuk naar haalbare oplossing

Publieke mobiliteit inzetten als strategisch instrument voor bereikbaarheid, inclusie en duurzaamheid. Een stapsgewijze aanpak naar concrete maatregelen.

Lees meer

Oplossing

Publieke mobiliteit test

Grip op mobiliteitsongelijkheid

Om overheden inzicht te geven in de omvang van mobiliteitsongelijkheid, wie hierdoor geraakt wordt, waarom en welke drempels doelgroepen ervaren, ontwikkelde Goudappel een 5-stappenaanpak. Hiermee brengen we mobiliteitsongelijkheid in kaart en bieden we u concreet handelingsperspectief voor verbeteringen.

Onze aanpak in 5 stappen

  1. Samen het vraagstuk scherp krijgen

    Om het precieze vraagstuk scherp te krijgen en te bepalen welke onderzoeksmethoden nodig zijn om het vraagstuk te onderzoeken, starten we met het beantwoorden van de volgende vragen: 

    • Met welk doel willen we vervoersongelijkheid in beeld brengen? Kijken we bijvoorbeeld hoofdzakelijk naar betaalbaarheid of juist naar fysieke toegankelijkheid?
    • Welk gebied willen we onderzoeken?
    • Zoomen we in op specifieke doelgroepen of voorzieningen? Wilt u bijvoorbeeld meer inzicht in de bereikbaarheid van ouderen? Of wilt u juist weten hoe bereikbaar de onderwijsinstellingen in uw regio zijn?
    • Welke ontwikkelingen spelen er in het te onderzoeken gebied die invloed hebben op de bereikbaarheidssituatie? Waar worden bijvoorbeeld nieuwe woningen gepland?
  2. Onderzoeken van bereikbaarheid van doelgroepen en drempels

    Aangezien we uit onderzoek weten dat de bereikbaarheidskansen voor verschillende groepen mensen enorm verschillen, brengen we vervolgens in beeld waar bereikbaarheid tekortschiet, en voor wie. Daarvoor onderzoeken we twee vragen:

    1. Waar is er verminderde bereikbaarheid?
    2. Wie woont en reist daar? 

    We analyseren hoe goed verschillende doelgroepen werk, zorg, onderwijs en andere belangrijke bestemmingen kunnen bereiken, in termen van tijd en moeite. Hoe snel kan iemand werklocaties bereiken? En hoeveel reisopties heeft iemand om bij het ziekenhuis te komen? 

    Hiervoor gebruiken we sociaaleconomische kenmerken van een gebied en mobiliteitsvoorkeuren van doelgroepen, verkregen via eigen databronnen als de Monitor Brede Welvaart & MobiliteitMobiliteitsspectrum en het Nederlands Verplaatsingspanel en externe databronnen zoals de Gezondheidsmonitor van RIVM. Daarnaast beschikken we over een in Almere bewezen methode om vervoersarmoede zichtbaar te maken met verkeersmodellen. 

    Om te begrijpen hoe mensen hun eigen bereikbaarheid ervaren, kijken we naar de fysieke, mentale en financiële drempels die ze ervaren. Ook onderzoeken we wat de gevolgen zijn wanneer iemand een bestemming niet kan bereiken. Deze inzichten halen we op met belevingsonderzoek, focusgroepen en interviews. 

  3. De opgave bepalen

    We brengen alle inzichten samen om te bepalen: 

    • Waar sprake is van mobiliteitsongelijkheid;
    • Voor wie dit geldt;
    • Hoe deze ongelijkheid ontstaat;
    • En wat de (maatschappelijke) impact daarvan is: maken mensen bijvoorbeeld verplaatsingen niet, terwijl deze wel belangrijk voor hen zijn? 


    Daarbij kijken we expliciet naar mobiliteitsdrempels: 

    • Tijd en afstand: hoelang doet iemand erover om een bestemming te bereiken?
    • Financiële, fysieke en mentale barrières: voor iemand met een laag inkomen kunnen de kosten van vervoer een belemmering zijn, terwijl voor iemand met een functiebeperking de fysieke inspanning van reizen zwaarder weegt.
    • Gedragsfactoren die bereikbaarheid bepalen:  
      • Durven: voelt iemand zich veilig en zeker bij een plek of vervoersmiddel?
      • Kunnen: is iemand fysiek en mentaal in staat tot reizen en heeft diegene het geld en de tijd die hiervoor nodig is?
      • Willen: ervaart iemand deze manier van reizen als comfortabel en prettig?


    Vergelijken en duiden van groepen of gebieden

    Om bereikbaarheid goed te beoordelen, is vergelijking handig. We kijken bijvoorbeeld naar:

    • Hoe scoort uw regio ten opzichte van vergelijkbare regio’s?
    • Hoe verschilt de bereikbaarheid tussen doelgroepen (en de consequenties daarvan) binnen uw regio?
    • Zijn de bereikbaarheidsproblemen van de verschillende doelgroepen uniek voor uw regio ook komen deze ook in andere regio’s voor?

    Het beoordelen van bereikbaarheid hangt ook af van de mate van ongelijkheid die u acceptabel vindt. We adviseren u hierover door te laten zien welke verdelingsprincipes, bereikbaarheidsdoelen, -normen en instrumenten, andere beleidsmakers in binnen- en buitenland hanteren.

  4. Oplossingen ontwikkelen en toetsen in de praktijk

    Nu we inzicht hebben in wie mobiliteitsongelijkheid ervaart en waarom, helpen we bij de vervolgvraag: ‘Hoe verminder ik mobiliteitsongelijkheid?’. We vertalen onze inzichten naar verbetermaatregelen, zoals beleidsaanpassingen of praktijkinterventies. Hierbij kijken we zowel binnen als buiten het mobiliteitsdomein: 

    • Verbetert de bereikbaarheid van de doelgroep wanneer we nieuwe ov-verbindingen toevoegen of doelgroepgerichte ov-tarieven aanbieden?
    • Sluiten oplossingen zoals mobiliteitsbudgetten, trainingen of een ov-coach aan bij de behoeften van de doelgroep?
    • Zorgen andere ruimtelijke keuzes – zoals de locaties van voorzieningen en een toegankelijke openbare ruimte  – voor betere bereikbaarheid? 


    Het vinden van oplossingen doen we het liefst samen met de mensen om wie het gaat, bijvoorbeeld in workshops of focusgroepen. Zo weten we zeker dat onze oplossingen daadwerkelijk effectief en gewenst zijn. Indien gewenst kunnen we oplossingen toetsen met data en modellen om in cijfers te onderbouwen wie profiteert en wie juist niet. 

  5. Adviezen om mobiliteitsongelijkheid te verminderen

    Na het toetsen van oplossingen, adviseren we u over de meest kansrijke maatregelen om mobiliteitsongelijkheid te verminderen en de ervaren drempels weg te nemen. Zo beschikt u over alle inzichten en handvatten om inclusiviteit structureel mee te nemen in mobiliteitsbeleid, en keuzes te onderbouwen richting bestuurders en andere stakeholders.

Dit levert onze aanpak u op:

  • Direct inzicht in waar en voor wie bereikbaarheid in uw gemeente of regio tekortschiet en welke drempels mensen ervaren
  • Kunnen vergelijken van de bereikbaarheid in uw gemeente of regio met andere gebieden
  • Concreet getoetste maatregelen die werken in de praktijk
  • Handvatten voor afstemming met andere beleidsdomeinen

Snel inzicht met bereikbaarheidsanalyses 

Heeft u vooral behoefte aan snel inzicht in de bereikbaarheid van uw regio, bijvoorbeeld in de context van Bereikbaarheid op Peil? Dan voeren we gerichte bereikbaarheidsanalyses uit. 

Lees meer over bereikbaarheidsanalyses
Visualisatie bereikbaarheid

We maken bereikbaarheid visueel begrijpelijk, met visualisaties en bereikbaarheidskaarten

Beschrijving van deze afbeelding

Deel 1: Mobiliteitservaringen (Links)

Deze visuele weergave (visual recording) brengt de leefwereld van statushouders in de gemeente Altena in kaart. De kernpunten zijn:

  • Sociaal-emotioneel: Een huis omringd door een hek symboliseert isolatie. Quotes zoals "In het weekend zit ik thuis gevangen" benadrukken dit.
  • Economisch: Hoge kosten voor vervoer drukken zwaar op het maandbudget. Er is geen financiële reserve voor extra ritten.
  • Praktisch: Er is een grote afhankelijkheid van anderen (geen eigen auto) en moeite met het plannen van reizen door taalbarrières of complexe systemen (zoals de OV-chipkaart).
  • Afstand: Essentiële locaties zoals het ziekenhuis, de supermarkt en school zijn fysiek ver weg en lastig bereikbaar zonder eigen vervoer.

Deel 2: Kaart Bereikbaarheid Middelbare Scholen (Rechts)

Deze kaart toont de toegang tot onderwijs voor jongeren van 12 t/m 17 jaar in het basisjaar 2018.

  • Parameters: De kaart meet hoeveel middelbare scholen bereikbaar zijn binnen 30 minuten reistijd met het openbaar vervoer (trein en bus).
  • Legenda:
    • Rood: 0 scholen bereikbaar (slechtste score).
    • Geel: 1 school bereikbaar.
    • Lichtgroen: 2 scholen bereikbaar.
    • Donkergroen: 3 of meer scholen bereikbaar (beste score).
  • Geografische patronen:
    • Randstad en steden: De gebieden rond Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag, evenals steden als Groningen en Eindhoven, zijn diepgroen. Hier hebben jongeren veel keuze binnen een half uur.
    • Periferie: Grote delen van Zeeland, de kop van Noord-Holland, Noord-Friesland, Oost-Groningen en de grensregio's in Limburg en de Achterhoek zijn overwegend rood. In deze gebieden is binnen 30 minuten met het OV geen enkele middelbare school bereikbaar.
    • Waddeneilanden: Alle eilanden zijn rood gekleurd.

Waarom Goudappel u goed kan adviseren over mobiliteitsongelijkheid 

  • Ruime ervaring met bereikbaarheidsvraagstukken: van het nieuwe kabinetsstandpunt Bereikbaarheid op Peil, het Multimodaal Toekomstbeeld voor de Metropoolregio Amsterdam tot onderzoek naar prijsbeleid in Noord-Nederland en vervoersarmoede in de gemeente Altena. We werken op landelijk, regionaal en lokaal niveau aan bereikbaarheidsvraagstukken. Alle inzichten die we opdoen, vertalen we naar maatregelen die passen uw gemeente of regio.
  • Integraal handelingsperspectief op ieder schaalniveau: we beschikken over expertise op alle snijvlakken van mobiliteit (o.a. beleid, openbaar vervoer, ontwerp, gedrag en beleving). We maken het probleem dus niet alleen inzichtelijk maar dragen ook een brede set aan oplossingen aan.
  • Oog voor de mens achter de getallen: met sociaal ontwerpen experimenteren we met mensgerichte onderzoeksmethoden en nieuwe participatievormen. We weten wat er nodig is om lastig bereikbare groep(en) te betrekken en hoe we in gesprek met deze groepen hun dagelijkse problemen kunnen achterhalen. Zo duiden we cijfers over bereikbaarheid met de ervaringen en behoeften van echte mensen, bijvoorbeeld de mate van sociale veiligheid in het Limburgse ov.
  • Snel, kostenefficiënt en compleet inzichtin bereikbaarheid van specifieke doelgroepen dankzij eigen databronnen als het Mobiliteitsspectrum, de Monitor Brede Welvaart & Mobiliteit en het Nederlands Verplaatsingspanel, lokale en regionale verkeersmodellen. U hoeft dus zelf geen data te verzamelen.
  • Cijfermatig inzicht in vervoersarmoede en de impact van oplossingen: met modeltechnieken zoals Octavius kunnen we relevante doelgroepen onderscheiden. Binnen het DRO-programma ontwikkelden we bovendien samen met de gemeenten Almere en Amsterdam een innovatieve manier om vervoersarmoede meetbaar én toetsbaar te maken met verkeersmodellen.
  • Begrijpelijke visualisaties van de bereikbaarheidssituatie: we maken inzichten over bereikbaarheid visueel met bereikbaarheidskaarten en visualisaties. Dat helpt bij het nemen van betere besluiten en zorgt voor groter draagvlak voor keuzes onder stakeholders. 

Krijg grip op mobiliteitsongelijkheid

Ontdek welke drempels mensen ervaren in hun bereikbaarheid en hoe u dit vertaalt naar concrete oplossingen.